Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Ba, 2020

“Tôi cho rằng giai đoạn đầu mà sự mở đường của phê bình Marxist có tính chất thông diễn học đặc thù chủ yếu gây bất đồng ở chỗ nó cho rằng ý nghĩa lịch sử khách quan của văn bản có thể chỉ được hiểu bằng việc định vị văn bản trong ngữ cảnh điều kiện sản xuất khởi nguyên của nó. Tuy nhiên, cách thức mà đoạt động phê bình này thực hiện, cũng như là hậu quả của nó, thì rõ ràng là phức tạp hơn nhiều so với sự miêu tả nghèo nàn này đề nghị. Trong thực tế, phân tích chi tiết về các văn bản trong ánh sáng của những điều kiện sản xuất khởi nguyên của chúng là cái gì đó hiếm thấy trong truyền thống Marxist, và chúng ít khi dừng ở đó. Thực vậy, có một chiều hướng trong đó những xem xét như thế là thứ cuối cùng được xét đến. Đối với Lukács – tôi sẽ cho rằng, về những vấn đề này, Lukács là một trường hợp tiêu biểu có tính hệ hình – cách thức ông phân tích các mối quan hệ giữa một văn bản và các điều kiện ý thức hệ và xã hội trong thời đại của nó luôn được thấm nhuần một quan niệm có trước về mối quan hệ của văn bản với các văn bản trước đó và sau đó, và với các điều kiện ý thức hệ và xã hội của những thời đại tương ứng của chúng, xét như là được định rõ bởi phạm vi mà theo đó nó tiếp tục hoặc không tiếp tục những xu hướng hiện thực của các văn bản trước đó, hay tiên liệu trước và mở đường cho những xu hướng của các văn bản sau đó. Nói ngắn gọn, ý nghĩa lịch sử khách quan của các văn bản được xác định, không phải bằng mối quan hệ giữa các văn bản với các điều kiện sản xuất của chúng, mà bằng việc định vị chúng trong siêu văn bản của Lịch sử trong đó chủ nghĩa Marx yêu sách nhận thức nhưng chưa có những phán đoán tối hậu – vốn chỉ có thể được tuyên bố một khi tiến trình Lịch sử hoàn tất – mà chỉ được tiên liệu. Vì thế, sự kiên định của Lukács xác quyết rằng ý nghĩa của một thời đại và các văn bản của nó sẽ trở nên rõ hơn với chúng ta theo khoảng cách càng xa giữa ta với chúng, không chỉ vì, theo thời gian, những viễn tượng kết đọng lại, mà vì, với việc phơi bày ra mỗi giai đoạn của sự phát triển lịch sử, chúng ta di chuyển tiệm tiến gần đến chủ thể hợp nhất hậu lịch sử, là “Con người”, mà đối với con người ấy, ý nghĩa của văn bản Lịch sử, và do đó, ý nghĩa của mỗi văn bản trong nó, tất yếu biểu hiện sáng rõ và minh bạch. Trong các công trình của Lukács, cách thức phê bình, mà qua đó bản thân văn bản được cố định và ý nghĩa lịch sử khách quan của nó được giải mã, được hoàn tất như thế bằng sự quy định mà tương lai được cho phép sử dụng văn bản đó và lịch sử của nó.

Hướng tiếp cận như thế hiển nhiên là chủ nghĩa duy tâm. “Văn bản tự nó”, mà quan niệm phê bình như thế thừa nhận, thành ra là văn bản đạt đến mối quan hệ toàn bộ và thích đáng với chính nó chỉ khi văn bản Lịch sử hoàn tất. Nó là một văn bản lí tưởng nhận lấy hình thức xã hội và vật chất hoàn toàn thích đáng với chính nó chỉ ở nơi sự kết thúc Lịch sử và, cho tới khi có sự hoàn tất này, nó tồn tại chỉ như hình dạng mờ ảo, một hình thức lí tưởng cư ngụ đằng sau các quan hệ xã hội, vật chất, ý thức hệ phức tạp vốn quy định lịch sử hiện thực của việc đọc nó, cho đến khi nó được đem lại trong một hình thức như thế, “tính tự nó” đó của nó, trong tồn tại hoàn tất, là tạo nên sự sáng rõ. Điều này không chỉ duy tâm mà còn là ý thức hệ: dự án phê bình vốn được sản xuất và hỗ trợ bởi một cái nhìn như thế kết thúc sự tạo thành các văn bản văn học như là một lĩnh vực đặc quyền cho sự tái sản xuất cái nhìn ý thức hệ về lịch sử. Althusser đã từng cho rằng một quan niệm có tính chất ý thức hệ về lịch sử, “không hề hoạt động như chân lí (tạm thời) cho sự sản xuất những tri thức mới”, tự nó hiện ra “như chân lí của Lịch sử, như là tri thức triệt để, tối hậu và tuyệt đối về nó, nói ngắn gọn như một hệ thống khép kín trong chính nó, không cần bất kì sự phát triển nào, vì không có bất kì đối tượng nào trong nghĩa khoa học của từ này, và chỉ đến khi tìm thấy trong thực tại sự phản chiếu tấm gương của riêng nó”[1]. Điều này miêu tả một cách hoàn hảo phê bình của Lukács, và thực vậy, truyền thống thuần khiết của phê bình Marxist vốn tạo lập các văn bản như là các nguyên cớ cho sự soạn lập về một mỹ học nhân văn được lịch sử hóa. Vì thế, một mỹ học như vậy chỉ có thể cung cấp cho những đời sống lịch sử hiện thực của các văn bản sự phản ánh tấm gương tiền đề điều kiện của nó: cụ thể là, các văn bản ấy là sự phản ánh của tiến trình lịch sử mà qua đó “Con người” tạo nên chính anh ta, như sẽ cuối cùng trở nên rõ hơn một khi chúng được khớp vào những khe xích thông diễn được định trước đang chờ họ ở nơi kết thúc tiến trình.”

Read Full Post »