Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Ba 27th, 2019

 

 

  1. Mỹ học là một chủ đề rất lớn, và như tôi xem xét thì nó hoàn toàn bị hiểu sai. Việc sử dụng những từ như từ “đẹp” thậm chí còn bị hiểu sai hơn nữa nếu bạn xem xét hình thức ngôn ngữ của câu trong đó nó xuất hiện với hầu hết các từ khác. “Đẹp” [và “tốt”] là tính từ, thế nên bạn có xu hướng nói: “Có một đặc tính nào đó, đặc tính của cái đẹp hiện tồn”.
  2. Chúng ta ắt di chuyển từ chủ đề triết học này đến chủ đề triết học khác, từ nhóm từ ngữ này đến nhóm từ ngữ khác.
  3. Cách sáng suốt để phân tích một cuốn sách triết học là chia nó ra thành những bộ phận của ngôn từ, thành những loại từ ngữ. Ở đây trên thực tế bạn sẽ phải phân biệt ra thành từng phần nhiều hơn so với cách của ngữ pháp thông thường. Bạn có thể nói về hằng giờ trôi qua bằng những động từ “thấy”, “cảm thấy”…, là những động từ miêu tả trải nghiệm cá nhân. Chúng ta mắc kha khá các loại nhầm lẫn khi sử dụng tất cả từ này. Chúng ta có chủ đề khác về số lượng – đây là loại nhầm lẫn khác: chủ đề tất cả, mọi, một vài,…- loại nhầm lẫn khác: chủ đề bạn, tôi…- loại khác nữa: chủ đề đẹp, tốt…- loại khác nữa. Chúng ta bắt đầu nhóm nhầm lẫn mới; ngôn ngữ chơi khăm chúng ta bằng những chiêu trò hoàn toàn mới.
  4. Tôi thường so sánh ngôn ngữ với cái hộp đựng công cụ, chứa búa, đục, vài cái đinh, vài cái diêm, vài ốc vít, keo dán. Đây không phải tình cờ mà những thứ này đặt cùng nhau – nhưng có những khác biệt quan trọng giữa những công cụ khác nhau – chúng được sử dụng trong quan hệ họ hàng về cách thức – dù cho không gì khác nhau hơn keo dán và đục. Khi chúng ta hiểu một lĩnh vực mới, những chiêu trò mới của ngôn ngữ chơi khăm chúng ta làm chúng ta bất ngờ hết lần này đến lần khác.
  5. Có một điều ta luôn thực hiện khi ta bàn luận một từ là hỏi về cách ta được dạy về nó. Thực hiện điều này một mặt phá hủy những biến số của sự hiểu sai, mặt khác là đem lại cho bạn một ngôn ngữ nguyên thủy trong đó từ được sử dụng. Mặc dù ngôn ngữ này không là thứ bạn sử dụng khi bạn 20 tuổi, bạn hiểu một cách tương đối thô sơ loại trò chơi ngôn ngữ đang được vận dụng. Chẳng hạn, ta học [cách nói] ‘Tôi mơ thế này thế nọ’ bằng cách nào? Điều thú vị ở đây là ta không học điều này bằng cách chỉ ra một giấc mơ. Nếu bạn tự hỏi cách đứa trẻ học ‘đẹp’, ‘tốt’, bạn sẽ thấy nó học chúng đại khái như những thán từ. (‘Đẹp’ là từ không đáng để ta có thể bàn vì nó hiếm khi được sử dụng). Đứa trẻ nhìn chung dùng từ kiểu như ‘good/ chất’ trước hết khi nói về món ăn. Một điều hết sức quan trọng trong việc dạy [học nói] là những biểu tả hay cử chỉ được chú trọng hơn hết. Từ được dạy như là sự bổ sung cho biểu hiện nét mặt hay cử chỉ. Cử chỉ, giọng nói… trong trường hợp này là những biểu tả của sự tán thành. Điều gì tạo cho từ ngữ [vị trí] thán từ tán thành? Đó là trò chơi ngôn ngữ trong đó nó hiện diện, không phải hình thức của các từ (form of words). (Nếu ta phải chỉ ra đâu là lỗi sai chủ yếu của các triết gia thế hệ hiện tại, gồm cả Moore, tôi có thể nói rằng đó là khi họ xem xét ngôn ngữ, điều mà họ quan tâm là hình thức các từ và không quan tâm cái tạo thành sự sử dụng hình thức các từ). Ngôn ngữ là một bộ phận đặc trưng của nhóm nhiều hoạt động-nói, viết, du lịch bằng xe bus, gặp một người..v..v… Chúng ta không phải đang chú trọng đến những từ ‘tốt’ hay ‘đẹp’, vốn hoàn toàn không có đặc trưng gì, nhìn chung chỉ có chủ từ và vị từ (‘Cái này đẹp’), mà vào trường hợp chúng được nói- trong tình huống vô cùng phức tạp theo đó biểu tả thẩm mỹ có một không gian, nơi hầu hết bản thân sự biểu tả chiếm vị trí không đáng kể.
  6. Nếu bạn đến một bộ tộc xa lạ, bạn không biết gì về ngôn ngữ của họ và bạn muốn biết những từ nào tương ứng với ‘tốt’, ‘được’,..v..v, bạn sẽ trông cậy vào điều gì? Bạn sẽ trông cậy vào nụ cười, cử chỉ, món ăn, đồ chơi. ([Trả lời cho những phản biện] Nếu bạn đi đến sao Hỏa và con người là những khối cầu với những cái gậy đi ra, bạn sẽ không biết bạn trông cậy vào đâu. Hoặc nếu bạn đến một bộ lạc nơi những tiếng động phát ra từ miệng chỉ là tiếng thở hoặc âm nhạc, và ngôn ngữ được tạo ra bằng tai. Chẳng hạn, “khi bạn thấy những cây đu đưa qua lại như chúng đang nói với một cây khác”. (“Mọi vật đều có linh hồn”). Bạn so sánh cành cây với cánh tay. Chắc chắn chúng ta phải diễn giải những cử chỉ của một bộ tộc trong phép loại suy từ cử chỉ của chúng ta. Điều này đưa chúng ta vượt ra khỏi một nền mỹ học tiêu chuẩn [và đạo đức học]. Ta không bắt đầu từ những từ ngữ nào đó, ta bắt đầu từ những trường hợp hay hành vi nào đó.
  7. Một điểm đặc thù trong ngôn ngữ chúng ta đó là số lượng lớn các từ sử dụng trong hoàn cảnh là những tính từ – ‘được’, ‘hay’, v..v.. Nhưng như bạn thấy, điều này không hề tất yếu. Bạn thấy rằng chúng trước hết được dùng như các thán từ. Ắt sẽ có vấn đề nếu thay vì nói “Cái này thật hay”, nhưng tôi chỉ nói “à” và cười, hay chỉ xoa bụng. Cho đến khi ngôn ngữ nguyên thủy vận hành, vấn đề về các từ này nói đến điều gì, về chủ đề thực sự của chúng là gì, sẽ không hoàn toàn được nêu lên.
  8. Đáng chú ý rằng trong đời sống thực, khi phán đoán thẩm mỹ được tạo ra, thì các tính từ thẩm mỹ như ‘đẹp’, ‘được’..v.. khó mà có bất kì vai trò nào. Các tính từ thẩm mỹ có dùng trong phê bình âm nhạc không? Bạn nói: ‘Nhìn vào sự chuyển giọng này’ [Nó được sáng tạo rất đúng cách], hay [Rhees] ‘Đoạn văn này mạch lạc’. Hay bạn nói khi phê bình thơ ca [Taylor]: ‘Anh ấy sử dụng hình ảnh thật chính xác’. Những từ bạn dùng phần nhiều có họ hàng với ‘đúng đắn’ hoặc ‘chính xác’ (khi những từ này được sử dụng trong ngôn ngữ ngày thường) hơn là ‘đẹp và ‘hay’.
  9. Những từ chẳng hạn như ‘hay’ trước hết được dùng như những tính từ. Sau đó chúng được dùng trong một số trường hợp riêng. Ta có thể nói về một đoạn nhạc rằng đoạn nhạc này hay. Đây không phải lời tán dương nó mà là đem đến cho nó một đặc điểm. (Dĩ nhiên nhiều người không thể tự biểu tả một cách đúng đắn thì dùng từ này thường xuyên. Khi họ dùng nó, họ dùng như một thán từ.) Tôi có thể hỏi: “Phải chăng tôi dùng từ ‘hay’ cho giai điệu mà tôi thích nhất?” Tôi có thể chọn giữa việc gọi một giai điệu là ‘hay’ hoặc gọi nó là ‘trẻ trung’. Thật là ngu ngốc khi gọi một đoạn nhạc là ‘đoạn nhạc mùa xuân’ (spring melody) hay ‘đoạn kết mùa xuân’ (spring symphony). Nhưng từ ‘xuân sắc’ (springy) thì không hoàn toàn vô lí, không vô lí nữa là ‘trang nghiêm’ hay ‘phô trương’.
Advertisements

Read Full Post »