Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Một, 2019

Con đường nghiên cứu của mình chủ yếu là tự học tự rút kinh nghiệm. Trong suốt thời gian tự học và rút kinh nghiệm này, điều luôn làm mình băn khoăn là câu hỏi: thế nào là một nghiên cứu có giá trị. Tất nhiên là có nhiều tài liệu viết về điều này, nhưng ai cũng biết từ kinh nghiệm của người khác thành nhận thức của mình phải qua quá trình thực hành trải nghiệm. Rất may là mình có một thời gian ngắn trao đổi và hợp tác nghiên cứu ở University of Oregon, trong đó có nhiệm vụ hoàn tất một một nghiên cứu về Việt Nam. Thời gian này mình rút ra một vài ghi nhận bước đầu về nghiên cứu khoa học. Theo đó, nghiên cứu khoa học, dù vấn đề và phạm vi nghiên cứu khác nhau, thì cần những tiêu chí sau:

1/ Tính mới và tính chất vấn. Nhiệm vụ của khoa học là mở rộng và thay đổi bức tranh kiến thức của chúng ta về thế giới. Tính mới trong nghiên cứu có thể hiểu là mở ra một góc nhìn mới, một nhận thức mới so với lịch sử vấn đề nhận thức về hiện tượng. Mặt khác, tính mới có nghĩa là tính chất vấn. Một kết quả nghiên cứu mới thì có nghĩa là nó phải chất vấn và phê phán thành công những nhận thức trước đó. Nó có thể chất vấn mặt lí thuyết về hiện tượng, hoặc mặt lịch sử hiện tượng, hoặc góc nhìn về hiện tượng. Ở đây việc khảo sát lịch sử vấn đề hết sức quan trọng. Nó cho thấy nghiên cứu tạo nên bước tiến gì về mặt khoa học so với các nghiên cứu trước đó.

2/ Tính toàn diện và hoàn tất. Lần đầu tiên đọc bài báo của mình, giáo sư hướng dẫn nói: bài của anh chưa “stand alone”. Đây cũng là điều mà mình thực sự chưa hiểu hết. Khi  đặt câu hỏi về điều này cho một giáo sư khác, ông này nói, nó phải kể hết một câu chuyện. Nó có khởi đầu, có kết thúc và có kẻ thắng người bại. Tất nhiên là mình càng hoang mang hơn. Nhưng qua quá trình liên tục chỉnh sửa trước những chất vấn, mình dần dần có thể hình dung. Theo mình, nó phải trả lời hoặc cũng cấp tiền đề trả lời cho mọi chất vấn có thể có về vấn đề ấy. Về mặt phương pháp, nó cho thấy sự nhận thức rõ ràng về phạm vi, đối tượng, câu hỏi nghiên cứu và logic nghiên cứu. Một góc nhìn về hiện tượng văn học dù là trong một giai đoạn cũng phải cho thấy vì sao nó khởi đầu, vì sao nó kết thúc, vì sao nó đặc thù, tác động của nó thế nào…

3/ Tính hữu ích liên ngành và tính thú vị. Ông giáo sư cầm bài của mình hươ lên trong không khí và nói, trong phần mở đầu, tôi phải thấy có lí do gì để tôi đọc bài của anh, nó phải có điều gì thu hút tôi. Có thể tôi là người nghiên cứu một lĩnh vực khác, tôi muốn xem thử bài của anh có gợi ý gì cho tôi không, vì một kết quả nghiên cứu hữu ích về một hiện tượng sẽ có gợi ý cho nhận thức hay góc nhìn với hiện tượng khác. Điều này có liên quan đến tính thú vị. Nói một nghiên cứu cần có tính thú vị nghe có vẻ không được phù hợp lắm, vì ta thường nghĩ khoa học thì khô khan. Nhưng ta cứ hình dung mình như một đứa trẻ thơ, tò mò quan sát và khám phá thế giới này. Cái mới mẻ trong nhận thức đem đến một niềm khoái lạc về trí tuệ và nuôi dưỡng sự tò mò của đứa trẻ về những điều khác nữa. Nghĩa là, từ cái mới này gợi cảm hứng cho chúng ta suy nghĩ về những điều khác nữa. Về mặt phương pháp, nó phải được mài sắc về kết quả nghiên cứu. Theo nghĩa đó, nó phải so sánh và gợi một tầm nhìn bao quát hơn lĩnh vực mà nó xem xét. Một nghiên cứu văn học phải gợi ý cho nghiên cứu lịch sử, xã hội học, văn hoá học và chính trị học.

Vài ghi nhận ban đầu trên chắc chắc là chưa đầy đủ, nhưng cần thiết cho hành trang của mình.

Read Full Post »

 ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Hướng quan tâm chính là định chế xã hội và các vấn đề tiếp nhận, sáng tác văn học, văn hóa đại chúng. Kết quả nghiên cứu đã công bố liên quan đến các vấn đề: lịch sử các quy ước và định chế tiếp nhận nghệ thuật ở Việt Nam, người đọc đại chúng của tiểu thuyết ngôn tình trên internet, truyền thông đại chúng và sự viết lại kí ức chiến tranh. Dự án đang triển khai: ý hệ và tiếp nhận văn học từ góc nhìn của Hannah Arendt, chấn thương kí ức trong điện ảnh và văn học về chiến tranh, định chế xã hội và vấn đề tự do sáng tác.

TẠP CHÍ

  1. Hoàng Phong Tuấn, 2003, ‘Giọng điệu trữ tình thơ Hồ Xuân Hương trong ba bài Tự tình’, Khoa học xã hội và nhân văn, ĐHSP TPHCM, số 33, tr 60-63.
  2. Hoàng Phong Tuấn (2004), “Văn học đối thoại với văn hoá”, Văn hoá nghệ thuật (12), tr.39 – 41.
  3. Hoàng Phong Tuấn, 2005, ‘Gía trị văn hóa của tác phẩm văn học’, Khoa học xã hội và nhân văn, ĐHKHXH-NV, TPHCM, số 30, tr 44-50.
  4. Hoàng Phong Tuấn, 2006, ‘Tiếp nhận thơ Nôm Hồ Xuân Hương trong sáng tạo nghệ thuật’, Khoa học xã hội và nhân văn, ĐHSP TP HCM, số 9, trang 82-90.
  5. Hoàng Phong Tuấn, 2009, ‘Khía cạnh tương tác trong khái niệm tầm đón đợi của Hans Robert Jauss’, Khoa học xã hội và nhân văn, ĐHSP TP HCM, số 17 (51), trang 11-24.
  6. Hoàng Phong Tuấn, 2009, ‘Góp phần tìm hiểu sự kế thừa và vận dụng của Hans Robert Jauss về quan niệm lịch sử tác động’, Niên giám bình luận văn học, Hội nghiên cứu và giảng dạy văn học TP HCM, trang 7-23.
  7. Hoàng Phong Tuấn, 2012, ‘Một số điểm chính trong lí thuyết tiếp nhận của Wolfgang Iser’, Niên giám bình luận văn học, Hội nghiên cứu và giảng dạy văn học TP HCM, trang ——-
  8. Hoàng Phong Tuấn, 2013, ‘Phân tích tác động thẩm mỹ của văn bản thơ Đèo Ba Dội từ góc độ mỹ học tiếp nhận của Hans Robert Jauss’, Nghiên cứu văn học, số 1, trang 148-153.
  9. Hoàng Phong Tuấn, 2016, “Những điểm chính trong hành trình lí thuyết của Hans Robert Jauss”, Khoa học xã hội và nhân văn, ĐHSP TP HCM, số 2, trang 138-143.
  10. Hoàng Phong Tuấn, 2016, “Ý hệ và diễn giải”, Kỷ yếu Hội thảo 100 năm giáo trình Ngôn ngữ học đại cương của F.Saussure, VUSTA, trang 192-195.
  11. Hoàng Phong Tuấn, 2016, “Tính đại chúng của sự đọc và huyễn tưởng tinh thần của văn học”, Văn nghệ quân đội, số 10, trang —-
  12. Hoàng Phong Tuấn, 2016, ‘Định chế và sự đọc: trường hợp tiếp nhận tác phẩm Cánh đồng bất tận’, Nghiên cứu văn học, số 9, trang 16-23.
  13. Hoàng Phong Tuấn, 2017, “Chuyển hướng văn hóa của nghiên cứu tiếp nhận: vấn đề và sự gợi mở”, Nghiên cứu văn học, số 5, trang 50-59.

CHƯƠNG SÁCH

  1. Hoàng Phong Tuấn, 2006, ‘Ý thức luân lí đạo đức trong tiếp nhận thơ Nôm Hồ Xuân Hương’, Khoa Ngữ văn: 30 năm nghiên cứu và giảng dạy, Nxb Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, trang 107-103.
  2. Hoàng Phong Tuấn, 2012, ‘Lý thuyết tiếp nhận văn học đầu thế kỷ XXI: những tiếp cận từ góc độ diễn ngôn’, Tiếp nhận văn học nghệ thuật, Nxb Đại học quốc gia, Hà Nội, trang —–
  3. Hoàng Phong Tuấn, 2016, “Người đọc bình dân tiểu thuyết ngôn tình trên Internet”, Những người thiểu số ở đô thị, tập 2, Nxb Tri thức, Hà Nội, trang 329-368.
  4. Hoàng Phong Tuấn, 2017, “Viết lại kí ức, kiến tạo hòa giải: Nhật kí Đặng Thùy Trâm trên truyền thông đại chúng”, Văn chương nghệ thuật và thiết chế văn hóa, Nxb Thế giới, trang 86-106.

SÁCH DỊCH

  1. Hoàng Phong Tuấn (dịch chung, Bùi Văn Nam Sơn hiệu đính), 2015, Từ điển Hegel, Nxb Tri Thức, Hà Nội.
  2. Hoàng Phong Tuấn (dịch chung, Bùi Văn Nam Sơn hiệu đính), 2013, Từ điển Kant, Nxb Tri thức, Hà Nội.

SÁCH ĐÃ XUẤT BẢN

  1. Hoàng Phong Tuấn, 2017, Văn học – người đọc – định chế, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.

HOẠT ĐỘNG KHOA HỌC

  1. Thuyết trình: “Về các khái niệm của Roland Barthes: Thuyết cấu trúc, tác giả, lối viết”, Đại học KHXHNV Tp HCM, 2011.
  2. Thuyết trình: “Chủ thể tính trong bối cảnh đương đại: các góc nhìn triết học, xã hội học, văn học”, Đại học KHXHNV TP HCM, 2016.
  3. Thuyết trình: “Lí thuyết tiếp nhận đương đại”, Đại học Sư phạm TP HCM, 2017.
  4. Chủ trì tiểu ban “The Traveling of Texts and the Areas of Meaning”, hội thảo quốc tế AAS-in-ASIA: Asia in Motion: Geographies and Genealogies, tại New Delhi, Ấn Độ, 2018.
  5. Báo cáo (đồng tác giả): “Sex Representation and Interpretation in Murakami Haruki’s Norwegian Wood: from Novel to Film to Reader’s Responses in Vietnam”, The travelling of Texs and Areas of Meaning, AAS, New Delhi 2018.
  6. Visiting scholar tại University of Oregon, USA (2018).

SÁCH SẮP XUẤT BẢN

  1. Dẫn nhập tiếp nhận văn học
  2. Lí thuyết tiếp nhận đương đại (tuyển dịch)

Read Full Post »

NƯỚC

(…) Lại tiếng gõ cửa nhè nhẹ, chắc là cô đến. Cô luôn như thế, gõ cửa nhè nhẹ như lần đầu cô đến căn phòng trọ của anh cách đây đã ba năm. Có lẽ anh đã nghĩ đến cô từ khi nghe tiếng gõ cửa như thế. Chúng đơn giản là xoa dịu dây thần kinh của anh luôn chực căng ra như sắp đứt lìa, như cách cô chạm nhẹ vào cuộc đời anh, và để anh ở đó. Và có lẽ như cảm thấy rằng cánh cửa không khóa, anh nghe tiếng đầu ngón tay cô khẽ chạm vào mép cửa, rồi bước chân của cô qua ngạch cửa. Bao giờ cũng vậy, cách cô cởi giày nhẹ nhàng luôn hiện qua từng hình ảnh trong óc anh. Cô chỉ ngồi đó, trong góc phòng nhờ nhờ tối. Ánh sáng buổi chiều phủ lên phần váy và đôi chân của cô một lớp mờ. Những ngón chân mảnh, ngón gần ngón cái thon dài hơn các ngón khác. Có vài lần anh chạm vào đầu ngón chân thon dài ấy và cảm thấy vết đau buốt nơi vỏ não của mình dịu nhẹ đi. Anh như cảm nhận được dòng nước lạnh của con rạch sau cơn mưa. Nước ngập đến quá mang tai, cảm giác rợn nhẹ lan dần từ hai chân lên đến đỉnh xương vai, thấu ra phía sau ót rồi ngấm lên đỉnh đầu, len lỏi vào từng chân tóc. Lan đến đâu những kí ức đau đớn quay cuồng trong anh đông cứng lại, nứt toác, rồi vỡ dần đi. “Sao anh không báo cho em biết?” Anh không trả lời, anh không biết trả lời thế nào. Anh chỉ thấy mình không nên làm phiền cô. Có lần anh nhẹ nhàng nói với cô như thế. Cô chỉ lặng lẽ nhìn xuống và bấu nhẹ đầu ngón chân của mình vào mũi giày. “Cảm ơn em đã đến anh”. Hơi thở ra của anh kéo dài như vô tận và anh thấy mình tan rữa ra sau lời cảm ơn ấy. “Anh vẫn tiếp tục tìm kiếm à?” “Anh không biết nữa. Nhưng anh cũng không còn cách nào khác”. Anh nhìn ra ngoài khoảng trống của trời chiều qua khung cửa khép hờ. Cũng màu xám đen ấy, đã trở đi trở lại trước mắt anh không biết bao nhiêu lần. Lần nào trong số chúng không phải là thực tại? Có lần anh nhìn ra ngoài trời lúc đang trưa, nhưng vẫn thấy chỉ màu xám đen ấy. Một lần khác anh cảm thấy chắc chắn rằng mình đã từng nhìn thấy màu ấy nhiều lần trong quá khứ, nhưng lại không thể nhớ ra lúc nào và với hình ảnh gì. “Em chỉ cảm thấy hơi sợ mà thôi…. Những vết đinh ấy”. Anh cựa mình khẽ xoay người hướng đôi mắt lên nhìn rõ cô hơn. Màu xám đen phủ gần khắp khuôn mặt của cô, chỉ còn một phần của mái tóc và gò má với một cánh mũi là màu hơi nhạt hơn, nhưng anh cũng cảm thấy cái nhìn của cô chầm chậm ngấm vào anh, rồi xuyên qua anh, làm anh trong suốt. Anh bỗng cảm thấy mình thật mong manh. Tất cả những điều này có ý nghĩa gì? Sự tìm kiếm khốn khổ và vô vọng này có ý nghĩa gì? Anh không biết rõ. Nhưng anh cũng không biết mình sẽ thế nào nếu thôi tìm kiếm. Đã nhiều lần anh nghĩ mình nên dừng lại, đó là khi anh nằm một mình trong căn phòng trọ cũ trước đây, lắng nghe tiếng ồn ào từ dưới con hẻm vọng lên. Căn phòng lạnh lẽo và xám đen với những viên gạch bông dơ bẩn và nứt nẻ nối đuôi nhau một cách buồn chán. Anh đã nằm yên như thế từ ngày này sang ngày khác để lắng nghe cơ thể của mình tan ra, ngấm vào từng vết nứt của sàn gạch. Để cảm thấy tất cả sự vô nghĩa khi hồi tưởng về nhiều ngày dài lang thang hết con hẻm này đến con hẻm khác. Nhưng những vết đinh ấy vẫn không thôi len lỏi vào trong cơ thể anh. Chúng xuyên qua thớ gân, làm nứt những khớp xương của anh. Chúng làm anh rạn vỡ và tê liệt. “Nhưng anh nên báo cho em. Đừng như thế nữa”. Thực ra anh cũng không biết chắc rằng mình sẽ lại dời đi đâu (…)

Read Full Post »