Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Chín, 2016

Tôi đi làm về và ghé ngang qua một hiệu sách. Tôi muốn mua một cuốn sách văn học. Tôi lướt mắt qua quầy sách văn học và một cuốn sách có bìa hồng nhạt với nhan đề Mát mát lạnh lạnh hiện lên trong mắt tôi. Bìa sách có in hình cô gái gương mặt đẹp như búp bê ở giữa những bông hoa màu hồng nhạt. Cuốn sách thật đẹp, tôi nhủ thầm và cầm nó lên, lướt qua vài trang của sách. Tôi bắt gặp đoạn văn sau:

Chiều thu, tôi đạp xe loanh quanh trong các ngõ nhỏ Hà Nội, qua những khu nhà ống có hoàng lan và dạ hương. Tôi thấy thịt da tôi thơm thơm và mềm mại”.

Có gì đó mới mẻ và gần gũi ở đoạn văn này. Tôi quyết định mua.

Đây là một trường hợp không điển hình nhưng có thể nói là khá quen thuộc của tiếp nhận văn học. Người đọc chọn một tác phẩm, xem lướt qua và chọn mua nó vì nó đáp ứng một nhu cầu tinh thần nào đó của họ. Phần còn lại ta có thể tưởng tượng ra dễ dàng: trong một thời gian rảnh nào đó, họ mở nó ra và vừa đọc vừa nhâm nhi li kem ở một quán coffee, trên ghế sofa ở nhà….

Tác phẩm văn học cụ thể đến với một người đọc cụ thể, cho một nhu cầu cụ thể, trong một bối cảnh cụ thể. Đây là điều Louise Rosenblatt đã lưu ý trong một quan điểm có ảnh hưởng: việc đọc là sự trải nghiệm cụ thể và cá biệt của chủ thể về đối tượng. Nhưng ý này ngay lập tức gợi ra nhiều câu hỏi: nhu cầu của người đọc là gì? Điều gì chi phối việc người đọc chọn một tác phẩm? Tiến trình đọc diễn ra như thế nào? Điều gì làm cho họ hài lòng hay không hài lòng về tác phẩm? Tại sao người này chọn tác phẩm này và hài lòng với nó, thậm chí còn đọc đi đọc lại; còn người khác lại thất vọng về nó và bỏ dở giữa chừng? Tác phẩm văn học rốt cục đem đến điều gì cho người đọc hay đơn giản là sự giải trí?…

Advertisements

Read Full Post »

“That clear perpetual outline and limb is but an image of ours”

Ta có thể nói gì về một câu như thế? Tôi e rằng một nhà phân tích phong cách sẽ tìm thấy ở nó sự rõ ràng và sự bình thường đáng chán, một câu tường thuật đơn giản trong hình thức X là Y. Và nếu anh ta tình cờ tiếp cận nó, không chắc rằng anh ta mất nhiều sự chú ý vào từ đầu tiên – “That”. Từ này ở đây một cách đơn giản. Nhưng dĩ nhiên nó không đơn giản như vậy; nó ở đây theo cách năng động, làm cái gì đó, và việc nó làm điều gì có thể được khám phá bằng việc đặt câu hỏi “nó làm gì?” Câu trả lời hiện ra trước mắt ta là nó có ở đây một cách hiển nhiên và đúng thật, mặc dù ta có lẽ không thấy nó cho đến lúc ta đặt câu hỏi. “That” là một từ chỉ định, một từ chỉ ra ngoài, và khi ta đem nó vào trong, một nghĩa quy chiếu của nó (chưa được nhận ra) được thiết lập. Bất cứ cái gì là “that”, thì nằm ở bên ngoài, có một khoảng cách với người quan sát-người đọc; nó “chỉ đến” (việc chỉ trỏ là điều mà từ “that” làm), cái gì bản thể và vững bền. Nhờ vào sự hồi ứng của người đọc, “that” sinh ra một sự chờ đợi thôi thúc anh ta hướng tới trước, sự chờ đợi tìm thấy “that” là . […]

Tính từ “clear” hoạt động theo hai cách; nó hứa với người đọc rằng khi “that” xuất hiện, anh ta sẽ có thể thấy nó dễ dàng, và, ngược lại, rằng nó có thể được thấy dễ dàng. “Perpetual” cố định tầm nhìn về “that” thậm chí trước khi nó được thấy và “outline” đem đến cho nó một hình thức tiềm tàng, cùng lúc đó sinh ra một câu hỏi. Câu hỏi đó – diện mạo về cái gì? – được trỗ trợ trả lời bằng cụm từ “of face and limb”, vốn, bằng hiệu quả của nó, lấp đầy vào diện mạo. Theo thời gian người đọc tiến đến động từ tường thuật “is” – vốn đặt dấu hiệu vào thực tại khách quan về cái đã có trước – người đọc được định hướng một cách đầy đủ và chắc chắn vào một thế giới của những đối tượng được nhận rõ hoàn toàn và những người quan sát hoàn toàn nhận rõ được, mà anh ta là một trong số họ. Nhưng rồi câu văn quay vào người đọc, lấy đi cái thế giới mà nó tạo ra. Với từ “but” thì quá trình được tạo dễ dàng bằng câu văn bị ngăn lại (nó là sự nứt gãy lần thứ hai trước khi ta nhận ra rằng “but” có một hiệu quả của “only”); hiệu quả tường thuật của “is” bị yếu đi và vị thế của diện mạo được nêu ra chắc chắn trước đó mà người đọc đã từng chịu thừa nhận bất ngờ không còn chắc chắn; “image” quyết định tính không chắc chắn đó, nhưng về hướng tính phi bản thể/ không có thực; và cái hình thức không rõ hiện thời biến mất hoàn toàn khi cụm từ “of ours” làm vỡ tan cái khoảng cách giữa người đọc và cái là (hay đã là) “thiếu vắng” (từ của riêng Pater). Khi thì bạn thấy nó (“that”), khi thì bạn không thấy. Pater đưa ra và Pater lấy đi”. Stanley Fish.

Read Full Post »