Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Bảy 1st, 2014

 

“Jauss xem văn học như là ‘trải nghiệm [trực tiếp] về tác phẩm văn học trong những người đọc của nó’. Nhưng văn học theo nghĩa như thế không thể có một lịch sử. Vì trải nghiệm là thứ quá cá nhân và khó nắm bắt để người khác có thể nhận thức được hay thậm chí để người trải nghiệm nó [có thể nhận thức được] trọn vẹn, ngay cả khi những đều này có thể xảy ra thì trải nghiệm [văn học] cũng không được biểu tả một cách đầy đủ bằng ngôn ngữ. Ngay cả những dạng thức phê bình, chẳng hạn như đọc kỹ [close reading], vốn dĩ nỗ lực miêu tả những trải nghiệm như thế, thì sự tường thuật một cách tỉ mỉ nhất cũng có tính chất tuyển lựa và trừu xuất liên quan đến sự kiện [trải nghiệm] thực tiễn. Và dĩ nhiên, việc đọc khác nhau ở mỗi lần đọc tiếp theo và [cũng] khác nhau ở mỗi người đọc. Đây là mâu thuẫn giữa diễn ngôn tập thể và phổ quát hóa của lịch sử văn học và tính cá thể của sự hồi ứng [response] văn học.

Lập luận này cũng vận dụng cho những sự kiện quá khứ khác nữa ngoài việc đọc, vì mỗi cuộc chiến tranh, cuộc gặp nội các chính phủ, một kết quả, hay một chuyến du hành đều có những phương diện mà sử gia không nhận thức được, đặc biệt là đặt nó trong những tương tác cá thể, riêng tư của những cá nhân. Mà trong việc đọc văn học, những khía cạnh riêng tư, cá thể, thậm chí vô thức như thế của trải nghiệm lại là quan trọng. Việc văn bản hướng đến và nói cho các cá nhân ở những cấp độ như thế là lý do chính yếu nhất để ta đọc nó. Nếu lịch sử văn học là lịch sử của những hồi ứng đối với các văn bản, nó ắt phải được viết với nhận thức rằng một phần lớn các vấn đề của nó, về mặt nguyên tắc, là không thể giải quyết được.

Nhưng lập luận này cũng không gây trở ngại cho lịch sử văn học dựa trên sự tiếp nhận. Các lý thuyết gia của ngành học này tiền giả định rằng không có hành vi tiếp nhận văn bản nào là đồng nhất với hành vi khác. Lịch sử tiếp nhận nỗ lực nhận biết những dữ kiện văn học và xã hội học quy định [nó] nhưng lại không xác định rõ toàn bộ các tiếp nhận cá nhân trong một không gian và thời gian trước đó. Nó tìm kiếm những ảnh hưởng chung, có thể chia sẻ được và theo đó những người đọc thuộc về kiểu loại nào đó hay thành viên của nhóm xã hội nào đó, trong chừng mực nhất định, định hướng các việc đọc, lý giải, định giá và vận dụng của họ vào cho một văn bản cụ thể. Vì họ thuộc về tập thể, nên những nhân tố này tạo thành [điều kiện] cơ bản cho lịch sử văn học.

Jauss và một số người ảnh hưởng ông khai triển quan niệm về các chân trời của những chờ đợi và việc hòa trộn (Verschmelzung) các chân trời này. Chân trời của những chờ đợi là mối quan hệ giữa các dự kiến của người đọc đối với tác phẩm văn học có sẵn. Trong bất kỳ thời gian và không gian nào, chân trời được phân biệt, và phần nào đó là được xác định bởi tác phẩm, nhưng các chân trời lại hòa trộn vào các chân trời ở cấp độ cao hơn tiếp sau chúng. Nếu điều này có thể được tái cấu tạo, chúng có thể thiết lập những nền tảng liên cá nhân cho lịch sử văn học, vốn có thể là một lịch sử chuyển đổi những chân trời chờ đợi từ thời đại này sang thời đại khác. Trong một không gian và thời gian có trước, chân trời phổ quát của những chờ đợi có thể được xem xét từ sự kết nối mạch lạc của những sáng tạo văn học và sự tiếp nhận vô tận [nhưng] có liên quan đến nhau về các tác phẩm quá khứ.

Lịch sử tiếp nhận rất dễ bị tấn công vào những khó khăn của nó trong việc cấu trúc và nhóm hợp như tôi sẽ bàn đến trong các chương sau. Điểm khác ở đây là, thay vì nhóm hợp các tác giả và các văn bản, các sử gia tiếp nhận sẽ cố gắng phân loại những người đọc và những chân trời của họ. Và thay vì tường thuật trình tự lịch đại của các văn bản, anh ta tường thuật trình tự của các chân trời. Nhưng lịch sử tiếp nhận văn học tất phải đối diện với sự phức tạp hơn nữa về mặt cấu trúc. Các văn bản mới vẫn tiếp tục được sáng tác, nhưng cũng những văn bản khác lại được tiếp nhận theo thời gian hết lần này đến lần khác. Lịch sử tiếp nhận văn học Anh tất in dấu Shakespeare ở mọi thời đại từ năm 1600. Đây là lý do chính thức cho việc tại sao các lịch sử văn học có tính chất tường thuật có thể chấp thuận việc tập trung vào sự sáng tạo các văn bản thay vì vào sự ảnh hưởng hay tiếp nhận chúng.

Hơn nữa, có một khó khăn thực tiễn là, vì [đối với] hầu hết thời gian và không gian, ta thiếu các nguồn [dữ kiện], chẳng hạn như các khảo sát về các kinh nghiệm đọc, để từ đó có thể viết được một lịch sử tiếp nhận. Thừa nhận điều này, Jauss tin rằng ra cũng có thể khôi phục lại được chân trời của những chờ đợi bằng việc nghiên cứu chính các văn bản văn học, vì chân trời mà từ đó chúng được viết ra nằm mặc nhiên trong tác phẩm. Tuy vậy, nỗ lực để rút ra chân trời của những chờ đợi từ tác phẩm văn học thì cũng cá nhân, chủ quan, và được định vị theo không gian và thời gian như bất kỳ hành vi lý giải văn học nào khác. Nói cách khác, khi ta cố gắng tái cấu tạo chân trời của những chờ đợi trong quá khứ, thì ta [vẫn] đứng trong [chân trời chờ đợi] của riêng ta. Bằng nguyên tắc thông diễn học của riêng Jauss, sự trung giới chân trời quá khứ thông qua chân trời hiện tại của riêng ta chắc chắn làm thay đổi quá khứ. Điều này ngầm ẩn trong lập luận của Jauss, nhưng không được đặt cơ sở, vì từ góc nhìn của ông, nó thiếu lý lẽ. Cũng như hầu hết các sử gia văn học, ông hi vọng trình bày lại kỹ lưỡng nhất trong khả năng của mình cái quá khứ như nó là”.

David Perkins, 1992, Is Literary History possible?, Johns Hopkins University, trang 23-26.

 

Advertisements

Read Full Post »