Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Năm, 2014

Đối thủ xứng tầm nhất của Hans Robert Jauss, ít nhất là trong suy nghĩ của ông, không phải là Manfred Naumann, như một vài người nghĩ, mà là một gã hầu như là vô danh, và, tất nhiên, cực kỳ thông minh, Sreten Petrovic.

Trong một buổi chém gió vớ vẩn ở Belgrade, Serbia, năm 1976, Petrovic đột nhiên nhận xét rằng lý thuyết tiếp nhận của Jauss đã hi sinh giá trị thẩm mỹ của tác phẩm và do vậy giản lược mọi thứ vào sự thay đổi những chuẩn mực xã hội của thị hiếu. Vế đầu của nhận xét này rất tầm thường, vì nhiều người cũng đã nói và vì cho thấy rằng những người như thế chưa hiểu Jauss một cách đầy đủ (đa phần là do chưa đọc luận án hậu tiến sĩ của ông!); nhưng vế sau thì thật xuất chúng.

Những ý kiến phê phán Jauss cho đến lúc bấy giờ, và cả sau này nữa, đều cho rằng Jauss phủ nhận sự tồn tại của tác phẩm và di chuyển (như con lắc, Naumann!) sang sự khẳng định vị thế của người đọc, mà không chú ý rằng người đọc trong quan niệm của Jauss, vốn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ ý niệm về “chân trời” của Heidegger và Gadamer, chỉ là một điểm tiếp xúc với văn bản trong một tình thế, cái tình thế giới hạn “chân trời chờ đợi” của họ. Cái tình thế thông diễn ấy (Gadamer) chính là cái thế giới đời sống (Husserl) mà nơi đó Dasein tồn tại ở giữa tha nhân (Heidegger). Xuyên qua lớp khái niệm cực kỳ khó gặm này, người đọc của Jauss chỉ là người đã tích lũy kinh nghiệm văn học và kinh nghiệm đời sống của mình trong một phạm vi lịch sử và xã hội, nghĩa là cái người đọc trừu tượng và vớ vẩn ấy chỉ là một khả năng của cái phạm vi lịch sử xã hội mà thôi. Đó là điều mà những phê bình chỉ tư duy các khái niệm của Jauss trong phạm vi lý thuyết văn học không thể nào thấy được.

Đó là lý do mà Jauss lập tức khen lấy khen để, tay bắt mặt mừng, bạn vàng bốn tốt với Petrovic, nào là anh đồng cảm với tôi, nào là tôi cũng nghĩ như thế từ năm 1972 cơ đấy nhá, v..v và ..v.v…

Nhưng những gì sau đó cho thấy Jauss loay hoay thật sự.

Và, Petrovic, một gã vô danh, là một nỗi ám ảnh của Jauss cho đến tận bài viết cuối cùng.

Nhưng, vì sao và như thế nào?

Chờ đã, tôi cảm thấy rất nhức đầu. Để sau nhé. Tạm biệt.

Advertisements

Read Full Post »

Từ góc độ hiện tượng học, Fish cho rằng ý nghĩa của một câu trong văn bản “… không phải là một khách thể hay đối tượng, một vật tự nó, mà là một sự biến, một cái gì xảy ra đối với người đọc, và [xảy ra] cùng với sự tham dự của họ”[1]. Sự kiện này thể hiện qua việc một câu văn trong văn bản, bằng các từ ngữ nối tiếp nhau trên trục thời gian, không ngừng trình bày, gợi mở, hứa hẹn một hướng giải nghĩa, để rồi thất hứa với người đọc và trao cho họ hướng giải nghĩa khác. Ông cho rằng ý nghĩa của câu văn hay văn bản không phải là một nghĩa cá biệt hay hạn định nào, mà là diễn trình trải nghiệm các từ ngữ và sự biến đổi, cũng như sự tác động của chúng diễn ra trên trục thời gian của quá trình đọc. “Từ và những hiệu quả tác động của nó là dữ kiện cơ bản cho trải nghiệm ý nghĩa và chúng sẽ dẫn dắt hình dạng trải nghiệm của ta vì [mục đích của] chúng [là] nhằm vào người đọc”[2]. Theo Fish, người đọc bao giờ cũng bắt đầu quá trình đọc từ một điểm khởi đầu là từ ngữ đầu tiên của văn bản. Điểm khởi đầu này sẽ là sự định vị cho toàn bộ hoạt động lý giải, như là vị trí đầu tiên của một hành trình, mà những sự di chuyển hay chuyển hướng ý nghĩa sau đó, sẽ được xem xét trong quy chiếu với điểm khởi đầu này. Ý nghĩa không neo đậu vào một điểm cố định nào trong toàn bộ tiến trình, cũng không phải là sự khái quát hóa, tổng hợp hóa, hay là tóm tắt lại toàn bộ hoạt động lý giải ý nghĩa; ý nghĩa chính là bản thân sự trải nghiệm diễn trình lý giải nghĩa.

 

[1] Stanley Fish, 1980, Is There a Text in This Class? The Authority of Interpretive Communities, Havard University Press, USA Trang 25.

[2] Stanley Fish, 1980, sách đã dẫn, trang 31.

Read Full Post »