Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Bảy 19th, 2012

Đôi giày, Van Gogh, 1886.

 Gadamer trình bày bài viết “Mỹ học và thông diễn học” lần đầu tiên vào năm 1964 như một báo cáo cho Hội thảo quốc tế lần thứ năm về mỹ học tổ chức tại Amsterdam, và tháng 12 năm đó nó được đăng trên một tạp chí Hà Lan. Hiện nay bài viết đã được dịch ra bảy thứ tiếng, bao gồm cả Nhật, Ba Lan, Nga và Trung Quốc. Trong bộ tuyển tập bằng tiếng Đức, bài viết xuất hiện ở vị trí thứ nhất của tập 8, một tuyển tập về mỹ học và thi học. Bản tiếng Anh của bài viết này được in năm 1976, trong quyển Philosophical Hermeneutics, một tuyển tập lần đầu in chung các tiểu luận và bài viết của Gadamer.

Trong tiểu luận này, trước hết Gadamer nhấn mạnh rằng “viễn tượng thông diễn là rất bao quát” [1], bao gồm cả nghệ thuật và tự nhiên, và đặc biệt là kinh nghiệm về tác phẩm nghệ thuật. Trên thực tế, ông nói rõ rằng phạm vi mỹ học mà ông quan tâm là “vấn đề về kinh nghiệm nghệ thuật”. Ông thừa nhận rằng thông diễn học luôn có mối liên quan đến sự lý giải những văn liệu lịch sử và những văn liệu văn học, nhưng ông nhận ra rằng kinh nghiệm gặp gỡ nghệ thuật đóng vai trò quan trọng đối với thế giới biểu đạt và đối với sự tự hiểu của con người có kinh nghiệm. Ông tạo ra sự phân biệt giữa những văn liệu lịch sử và những tác phẩm nghệ thuật bao gồm cả những tác phẩm phi ngôn từ. Những tác phẩm nghệ thuật được trải nghiệm và được lý giải, và cả những văn liệu lịch sử và những tác phẩm nghệ thuật đều có chung một loại nghĩa; quả thực là ta có thể nói về loại “ngôn ngữ của nghệ thuật”. Gadamer lưu ý rằng ngược lại với những văn liệu lịch sử, những tác phẩm nghệ thuật sở hữu tính đương thời (contemporaneity) cho phép chúng có thể nói trực tiếp một cách đặc thù với ta xuyên qua nhiều thế kỷ. Những yếu tố trong thông diễn học triết học của Gadamer giống như sự dự kiến về nghĩa (anticipation of meaning) vận dụng cho việc gặp gỡ với tác phẩm nghệ thuật, cũng như với văn bản ngôn từ. “Một loại dự kiến về nghĩa định hướng cho nỗ lực hiểu từ bất kỳ điểm khởi đầu nào,” và thực vậy, điều này đem lại hiệu quả “một cách xuất sắc” cho trải nghiệm về nghệ thuật. Tương tự sự gặp gỡ với văn bản thánh kinh hay văn bản văn học liên quan đến sự tự hiểu, như các nhà thần học đã chỉ ra, sự gặp gỡ với nghệ thuật cũng vậy, chẳng hạn như một sự gặp gỡ nghĩa với một tác phẩm nghệ thuật làm tăng thêm việc hiểu chính mình. Do vậy, thông diễn học hiện diện như một cách thức nhận thức thỏa đáng hơn về kinh nghiệm gặp gỡ một tác phẩm nghệ thuật, một kinh nghiệm gây sốc cho những chờ đợi của ta và thậm chí cho việc ta hiểu chính mình.

Cuối cùng, Gadamer kêu gọi người nghe thừa nhận “tính phổ quát của viễn tượng thông diễn”. Thông diễn học là quá trình hiểu, và toàn bộ việc hiểu, bất kể hiểu về tự nhiên, nghệ thuật, hay ngôn từ, đều định vị trong chân trời biểu đạt của con người lịch sử có những dự kiến về nghĩa. Đối với các tác phẩm nghệ thuật và văn liệu ngôn từ, sự gặp gỡ nghĩa tất yếu nằm trong ngôn ngữ, ngôn ngữ mà tác phẩm cũng như các hình thức khác của văn liệu sử dụng để biểu đạt. Nhưng với mọi loại văn liệu và tác phẩm nghệ thuật, sự gặp gỡ là một “cú sốc vui sướng và kinh hãi”, kiểu như một bài thơ xuất hiện và nói với người đọc “Bạn phải thay đổi đời mình!”, ở đây Gadamer dẫn chiếu đến dòng thơ trong bài thơ của thi sĩ Rilke nổi tiếng, bài “Pho tượng bán thân Apollo cổ xưa” (trong trường hợp này là về tác phẩm nghệ thuật). Gadamer đã đưa mỹ học ra ngoài địa hạt truyền thống về tính khách quan vô vị lợi và đặt nó vào địa hạt của sự gặp gỡ có tính thông diễn.

Richard E. Palmer, 2007, The Gadamer Reader: A Bouquet of the Later Writings, Northwestern University Press, Evanston, Illinois, trang 123-4.


[1] Nguyên văn câu này trong bản tiếng Đức: “Auf der anderen Seite hat der hermeneutische Aspek etwas so Umfassendes, daβ er notwendig auch die Erahrung des Schönen in Natur und Kunst einschlichen” (Ở phương diện khác, viễn tượng thông diễn là cái gì rất bao quát, nó cũng tất yếu bao gồm cả kinh nghiệm về cái đẹp trong tự nhiên và trong nghệ thuật). Hans-Georg Gadamer, 1993, Gesammelte Werke, band 8, Mohr Tübingen, tr 1. (ND)

Advertisements

Read Full Post »