Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Năm 22nd, 2012

NHỮNG NGHIÊN CỨU TRIẾT HỌC

Quyển sách nổi tiếng nhất của Wittgenstein là Những nghiên cứu triết học, in sau khi ông mất hai năm. Trong phần một, chiếm khoảng hai phần ba cuốn sách, những nhận xét được ông chọn lựa và sắp đặt theo trật tự. Cuốn sách được viết một cách kỹ lưỡng và chăm chút, liên quan đến nhiều chủ đề: “những quan niệm về ý nghĩa, về việc hiểu, về một mệnh đề, về logic, về những cơ sở của toán học, về các trạng thái của ý thức và về những điều khác”.

Cũng giống như Tractatus, quyển sách được viết theo hình thức những dãy ghi chú, nhưng những ghi chú này có chiều hướng dài hơn và ít giống hình thức châm ngôn hơn là cuốn Tractatus.

Cũng có một số ghi chú viết theo hình thức đối thoại với một người thế vai nói từ những địa vị khác nhau.

Nó cũng có vài hình ảnh, một ít châm biếm, và vài chỉ dẫn.

Nó dễ đọc hơn quyển Tractatus, vì không có các biểu trưng logic, nhưng coi chừng bị cái vẻ dễ đọc này đánh lừa!

TRIẾT HỌC LÀ GÌ?

Wittgenstein luôn luôn bận tâm đến vấn đề bản tính của triết học, và từ những năm 1930 thì ông bắt đầu nhận thức rõ rằng triết học là một SỰ TRỊ LIỆU (THERAPY). Đây là một góc nhìn có từ thời cổ đại, chẳng hạn như Socrates và một số triết gia Hy Lạp cổ đại đã làm triết học theo cách này.

“Mục đích của triết học là: những tư tưởng đạt đến sự thanh thản”.

Ta không sống thanh thản với chính mình hay với người khác vì ta bị bó buộc trong những lề lối tư duy (habits of thought) vốn gắn bó chặt chẽ với “cách thế sống của con người”.

Wittgenstein đã chỉ ra rằng có một mối liên hệ hiển nhiên giữa ngôn ngữ và những cách thế sống ở đời.

“Cách thế ta sống ở đời được phản chiếu vào trong ngôn ngữ” (Wittgenstein).

“Con người thực sự bị vướng víu vào triết học –  nghĩa là vướng vào những sự nhầm lẫn thuộc về ngữ pháp. Họ không thể được tự do nếu không trước tiên phải thoát khỏi những liên kết bất thường đã giam giữ họ như những tù nhân. Anh sẽ giải phóng họ nếu anh tái tạo lại ngôn ngữ thuần túy của họ. – Nhưng ngôn ngữ này đã trưởng thành như nó đã là, vì con người đã có – và có – xu hướng nghĩ theo cách đó” (Wittgenstein).

TRỊ LIỆU BẰNG NGHIÊN CỨU

Một rắc rối của Tractatus là nó đã nỗ lực để thấu suốt sự vật. Làm như thể là bản chất của sự vật đã bị che dấu khỏi ta, và bằng sự phân tích, ta khai quật lên những gì có ở trong nó. Vì vậy nó yêu sách phải tìm thấy những chân lý “tối hậu và không thể nghi ngờ” và “giải pháp chung quyết cho các vấn đề”.

“Sự trị liệu mới của tôi đơn giản là đặt mọi thứ ra trước mắt, và không giải thích lẫn không suy luận bất cứ cái gì”.

Công trình của triết gia chủ yếu tập hợp những nhắc nhở (remineders) cho một mục đích cụ thể. Triết học đơn giản là những âu lo cá nhân cụ thể được gọi là “những vấn đề triết học” – nhưng chúng không phải là những âu lo thường xuyên được triết học hàn lâm nhận thức.

“Khía cạnh của những sự vật quan trọng nhất đối với ta thì bị che giấu vì TÍNH ĐƠN GIẢN và TÍNH THÂN THUỘC của chúng” (Wittgenstein).

XEM LÀ HIỂN NHIÊN

Triết học hậu kì của Wittgenstein chẳng dè dặt thăm dò theo cách thức cần có của một nhà khoa học trong việc trình bày những kết quả nghiên cứu của mình. Ngược lại, Wittgenstein tư duy về cách thức của ông ấy bằng những hình thức đã được xem là hiển nhiên của ngôn ngữ hằng ngày.

“Tôi làm điều này để đắm mình trong dòng sông hoài nghi nhằm làm mới lại năng lực tư duy của tôi” Wittgenstein.

Sự chìm đắm này có thể giải thoát ta khỏi những lề lối tư duy đã trở thành thâm căn cố đế trong ta. Ông muốn có một sự xem xét rõ ràng về những rắc rối của ta.

Vấn đề triết học có hình thức: “Tôi hầu như không biết con đường của tôi” Wittgenstein.

Ông hành động theo kiểu chỉ dẫn, để ta nhìn thấy mảnh đất thực sự mà ta đang đi qua, thay vì để ta vùi đầu vào cái bản đồ. Đó là lý do tại sao khi ta thực sự nhìn thấy, thì ta phải đồng ý với ông ấy.

PHƯƠNG PHÁP

Thế thì phương pháp của Wittgenstein là gì?

Ông chẳng quan tâm gì đến những lập luận để thiết lập luận điểm, theo cách của hầu hết giới triết học truyền thống.

Thay vào đó, ông dạy cho ta kĩ năng phê phán và lay chuyển, nghĩa là tìm cách làm rạn vỡ những tính đồng nhất giả tạo cấu tạo nên tâm trí của ta, để ta có thể nhìn thấy những sự khác nhau.

“Tôi muốn dùng một phương châm rút ra từ vở kịch KING LEAR: “Tôi sẽ dạy cho ngài những khác biệt trong cách ứng xử” [1].

“Không có một phương pháp triết học, mà có các phương pháp, giống như những cách trị liệu khác nhau”. (NHỮNG NGHIÊN CỨU TRIẾT HỌC, 133).


[1] “I’ll teach you differences” – King Lear, Hồi I, Cảnh IV. Thế Lữ dịch là “Tôi sẽ giảng cho ngài biết giữ lễ, nghe không”.

dịch từ Introducing Wittgenstein

Advertisements

Read Full Post »

CON RUỒI

Vấn đề triết học có hình thức: “Tôi hầu như không biết con đường của tôi” (Wittgenstein).

Câu này liên quan đến câu của Wittgenstein mà tôi đã từng hiểu sai: “Làm triết học là chỉ cho con ruồi lối ra khỏi cái lọ bẫy ruồi”.

Thế mới biết đọc kĩ thì thấy mình đang ở trong cái lọ bẫy ruồi!

Read Full Post »