Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Năm 20th, 2012

NHỮNG SỰ THẬT KHÔNG TỒN TẠI

Wittgenstein đã có những hiểu biết thấu đáo về bản tính của ngôn ngữ và bản tính của thế giới từ rất sớm. Trong khóa học đầu tiên khi ông còn là một sinh viên, theo lời kể của Russell: “Lúc ấy anh ta đã khăng khăng cho rằng, chẳng hạn như, các mệnh đề tồn tại là không có nghĩa”.

Lúc này ở lớp học, và Russell đề nghị Wittgenstein xem xét một mệnh đề:

“Không có một con hà mã trong phòng lúc này, tôi đã nhìn khắp và tôi không thấy nó”.

Wittgenstein thì nói: “Có một con hà mã trong phòng”.

Wittgenstein đã có một sự lập thức từ sớm về điều mà ông sẽ nhận thức rõ hơn trong quyển Tractatus – đó là ta có thể nói về tồn tại chỉ khi ta xác nhận sự thật của một mệnh đề nào đó vốn không tự -tồn tại.

Trong cái ảnh trên thì Em Ngọc Trinh có mặc quần áo hay không? Có thể có hoặc có thể không. Nhưng sự thật là “em Ngọc Trinh” và “áo quần” là hai đối tượng có thể kết hợp được với nhau! Sự thật này có thể tồn tại trong thực tế và có thể không. Nhiệm vụ của các phóng viên là đi tìm hiểu đều này, chẳng hạn bằng cách đếm số lượng và xác định vị trí nốt ruồi của em nó!

Còn tôi, tôi chỉ ngồi suy nghĩ xem sự thật là điều này có thể xảy ra hay không?

NHỮNG CÁI TÊN, NHỮNG ĐỐI TƯỢNG VÀ NHỮNG QUAN HỆ KHÁI NIỆM

Bây giờ thì cái gì trong ngôn ngữ tương ứng với những sự vật đơn lẻ kết nối với nhau tạo thành bản thể của thế giới?

Những yếu tố trong các mệnh đề là những cái tên (names) hay những kí hiệu (signs) đơn lẻ kết hợp lại với nhau nhằm xác định những cách thức trình bày thể cách tồn tại của sự vật.

“Những cái tên” này không giống với những tên thông thường chẳng hạn như Ngọc Trinh hay Đinh La Thăng!

Nhưng những yếu tố hay “những cái tên” trong mệnh đề chỉ có thể được giải thích trong sự sử dụng thực tiễn của ngôn ngữ để miêu tả mà thôi.

“Vấn đề là tôi không thể cho bất kì ví dụ nào về những cái tên như thế, và bạn sẽ nhận ra lý do ngay sau đây” (Wittgenstein).

Ta hiểu những cái tên thông thường từ bên trong ngôn ngữ nhờ vào những định nghĩa hay những lời mô tả.

Theo đó ta chỉ có thể lĩnh hội được các quan hệ khái niệm bằng việc phân tích logic về những câu thông thường trình hiện cho ta cách thức chúng được thiết định bằng những sự kết hợp có căn nguyên từ những đối tượng đơn lẻ.

HAI MÔ-MEN ĐỘC LẬP

Nhưng ở bề sâu nhất thì có hai mô-men độc lập – sự kiện về sự kết hợp và sự kiện là có những đối tượng được kết hợp như thế. Toàn bộ những điều này đem lại cho ta một nhận thức đại cương về cách thức ngôn ngữ có thể được hiểu mà không có sự giải thích cho ta về việc tồn tại của nó.

“Hãy nhớ – ta chỉ NÓI cho trẻ con, và chúng học. Ta không phải trước tiên giải thích cho chúng ngôn ngữ là gì” (Wittgenstein).

Nhiệm vụ của triết học là phê phán, biện biệt. Nó làm rõ những giới hạn của ngôn ngữ có nghĩa. Khoa học, mặt khác, bao gồm toàn bộ những mệnh đề đúng. Nó nghiên cứu sự tồn tại hay không tồn tại của sự tình.

Khoa học làm việc trong ý nghĩa và ngôn ngữ. Do vậy, nếu ta hỏi một nhà hóa học là cái gì tạo ra nước, ông ta sẽ trả lời là oxygen và hydrogen, và ông ta có thể chứng minh điều này.

Trong hình học, ta có thể nói rằng một đường thẳng được tạo nên từ một số lượng vô hạn các điểm và nhiều suy luận có thể được rút ra từ điều này.

Những phân tích của Wittgenstein không giống như của nhà khoa học. Ông chú trọng vào những giới hạn của ý nghĩa và ngôn ngữ.

“Đó là lý do tại sao tôi không thể đưa ra cho bạn ví dụ về “những đối tượng hay những cái tên đơn lẻ”. Những cái tên chỉ xuất hiện trong VĂN CẢNH CỦA MỘT MỆNH ĐỀ”.

Một cái tên theo nghĩa này không phải là một cái nhãn dán vào một đối tượng, mà là cái thuộc về những quy tắc cho sự kết hợp với những cái tên khác. Ta không thể chỉ ra những đối tượng đơn lẻ, vì không gian và thời gian là những kiểu hình (forms) của đối tượng. Những đối tượng tạo nên bản thể của thế giới – chúng chứa tính khả thể của toàn bộ các tình huống.

Do vậy ta thậm chí không thể nói rằng những đối tượng tồn tại hay không tồn tại, vì chúng không là những sự kiện hay những sự vật. Chúng chỉ hữu dụng trong chừng mực chúng giúp ta giải thích bản tính của các mệnh đề. Và những mệnh đề là quan trọng chỉ khi chúng rọi ánh sáng vào tư tưởng.

Tóm lại:

Ngọc Trinh ngoài đời khác với Ngọc Trinh là một đối tượng để ta xem xét có thể có sự kết hợp với đối tượng quần áo được không.

Một phóng viên sẽ đi theo Ngọc Trinh ngoài đời để tìm cách chụp hình cô khi mặc và không mặc quần áo (có sự đồng ý của cô thông thì là chuyện khác).

Một người như Wittgenstein sẽ không làm chuyện đó, ông sẽ hình dung các khả năng kết hợp của hai đối tượng này. Các khả năng chẳng hạn như: Có Ngọc Trinh nhưng không có quần áo, Có quần áo nhưng không có Ngọc Trinh, có quần áo và có Ngọc Trinh, không có quần áo và không có Ngọc Trinh….

Các khả năng này là những kiểu hình: Ngọc Trinh thì có thể kết hợp với quần áo, giày, dép, nón, mũ… ; còn quần áo thì có thể kết hợp với Ngọc Trinh, Đinh La Thăng, và Wittgenstein…

Một thế giới của những đối tượng và những kiểu hình như vậy là đúng sự thật, được nhìn như một không gian logic.

(Không biết tôi hiểu vậy có đúng không nữa!)

nguồn: dịch từ Introducing Wittgenstein

Advertisements

Read Full Post »