Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Mười Một 14th, 2011

LỊCH SỬ VĂN HỌC NHƯ SỰ THÁCH THỨC

CỦA KHOA HỌC VĂN HỌC

 dịch từ: Hans Robert Jauss, 1970, Literaturgeschichte als Provokation, Suhrkamp, Frankfurt am Main.

 

1. Một sự đổi mới lịch sử văn học đòi hỏi xóa bỏ các tiên kiến của chủ nghĩa khách quan lịch sử và đặt cơ sở cho mỹ học sáng tạo và mô tả [của] truyền thống trong mỹ học tiếp nhận và tác động. Tính lịch sử của văn học không dựa vào sự cố kết được tạo ra khi sự đã rồi (post festum) của “những dữ kiện văn học” (literarischer Fakten), mà ngược lại, dựa vào kinh nghiệm có trước của người đọc về tác phẩm văn học. Sự việc có tính đối thoại (dialogische Verhältnis) này cũng là điều kiện đầu tiên cho lịch sử văn học. Vì sử gia văn học trước hết luôn phải tự mình trở thành người đọc, trước khi anh ta hiểu và xếp hạng tác phẩm, nói cách khác: phán đoán riêng của anh ta có thể dựa vào ý thức về vị thế hiện tại của anh ta trong trật tự có tính lịch sử của người đọc.

Định đề của Collingwood trong [lời] phê bình của ông đối với ý hệ về tính khách quan (Objektivitätsideologie) trong lịch sử [vẫn đang] thịnh hành – “không có lịch sử mà [chỉ] có sự tái diễn quá khứ được nghiền ngẫm trong tinh thần sử gia” – ngày càng có nhiều giá trị hiệu lực đối với lịch sử văn học. Vì lẽ quan điểm thực chứng xem lịch sử như là sự biểu hiện “khách quan” của một dãy các sự kiện (Ereignisfolge) trong một quá khứ bị cô lập đã bỏ qua đặc trưng nghệ thuật cũng như tính lịch sử đặc thù của văn học. Tác phẩm văn học không phải là khách thể tồn tại cho mình trao cho từng người quan sát trong mỗi thời một hình ảnh như nhau. Nó không là đài kỷ niệm độc bạch bản chất phi thời gian của mình. Nó giống nhiều hơn với một bảng tổng phổ luôn tấu lên những tiếng vọng mới trong những người đọc nó, giải thoát văn bản khỏi chất liệu của từ ngữ và đưa văn bản đến với sự tồn tại đương thời: “ngay khi những từ ngữ nói với ta, chúng phải tạo ra một người đối thoại có khả năng hiểu chúng”. Đặc trưng đối thoại này của tác phẩm văn học cũng là nguyên nhân làm cho cái biết ngữ văn học (philologische Wissen) chỉ có thể có được trong sự đối diện liên tục với văn bản và không thể để bị giảm trừ thành cái biết về những dữ kiện (Wissen von Fakten). Cái biết ngữ văn học luôn yêu sách mối quan hệ với sự lý giải, vốn phải được gộp vào như là một mục đích của nó, [và] cùng với tri thức về đối tượng của nó, [nó cũng] yêu sách sự phản tư và sự biểu tả hoàn tất về tri thức này ở thời điểm [xảy ra] một việc hiểu mới.

Lịch sử văn học là một quá trình tiếp nhận và sáng tạo thẩm mỹ hình thành từ sự thực tại hóa những văn bản văn học thông qua người đọc tiếp nhận nó, từ nhà phê bình phản tư về tác phẩm và từ tác giả trong hành vi sáng tạo tiếp theo của anh ta. Sự tập hợp của những “dữ kiện” văn học (literarischer “Fakten”) tăng trưởng bất tận quấn lấy nhau trong những [bộ] lịch sử văn học quy ước chỉ là một cặn bã đơn thuần (blosses Residuum) của quá trình này; nó chỉ là cái quá khứ được tập hợp và phân loại và do đó không là lịch sử mà là lịch sử giả (Pseudogeschichte). Người nào đó xem một dãy những dữ kiện văn học như thế như là một kiểu của lịch sử văn học [thì đã] nhầm lẫn đặc trưng sự kiện (Ereignischarakter) của một tác phẩm nghệ thuật với đặc trưng sự kiện của tính dữ kiện lịch sử (historischen Tatsächlichkeit). Tác phẩm Perceval của Chrétien de Troyes xét như là một sự kiện văn học, không có tính “lịch sử”, theo nghĩa như, chẳng hạn, cuộc Thập tự chinh thứ ba xảy ra gần như cùng thời gian. Nó không phải là “dữ kiện” (Tatsache) có thể được giải thích như là nguyên nhân từ một chuỗi những điều kiện tiên quyết và những động cơ thuộc về hoàn cảnh, từ một mục đích của hành động lịch sử như thể là có thể tái tạo lại được nó, và từ những hậu quả tất yếu và thứ yếu của hành động này. Văn cảnh lịch sử trong đó một tác phẩm xuất hiện không phải là một chuỗi những sự kiện hiện thực, tự mình tồn tại độc lập với người quan sát nó. [Văn bản] Perceval trở thành một sự kiện văn học (literarischen Ereignis) chỉ cho người đọc nó, một người đã đọc tác phẩm cuối cùng này của Chrétien trong sự hồi tưởng về những tác phẩm trước đó của ông, và là người nhận ra tính cá biệt của nó trong sự so sánh với những tác phẩm này và những tác phẩm khác mà anh ta đã biết, do đó, người đọc ấy có được tiêu chuẩn mới để định giá những tác phẩm trong tương lai. Ngược lại với sự kiện chính trị, sự kiện văn học (literarischen Ereignis) không có những hậu quả không thể tránh khỏi tồn tại tự tại mà không một thế hệ tiếp theo nào có thể thoát khỏi. Sự kiện văn học chỉ có thể vẫn còn sự tác động khi người đến sau tiếp tục hay là có một lần hồi đáp trở lại nó – khi có những người đọc chiếm lĩnh trở lại tác phẩm quá khứ hay có những tác giả muốn mô phỏng, vượt qua hay vượt bỏ nó. Mối quan hệ sự kiện (Ereigniszusammenhang) của văn học được trung giới trước hết trong chân trời chờ đợi của kinh nghiệm văn học trong những người đọc, những nhà phê bình và các các giả đương thời và sau đó. Khả năng có thể lĩnh hội và trình bày lịch sử văn học trong tính lịch sử đơn nhất của nó hay không [luôn phải] đặt cơ sở trong khả năng khách quan hóa chân trời của những chờ đợi này.

Advertisements

Read Full Post »