Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Ba 28th, 2011

“NHỮNG ĐIỀU TRÔNG THẤY” TRỞ THÀNH “CÕI NGƯỜI TA” NHƯ THẾ NÀO?

Ta đã có lần nói sở dĩ những cái đa tạp của những điều trông thấy có thể được tổng hợp lại thành một khái niệm “cõi người ta” là do giác tính.

Nhưng câu hỏi đặt ra là làm sao giác tính có thể thực hiện được việc tổng hợp cái đa tạp vào trong một khái niệm?

Câu hỏi có vẻ quá khó và … không cần thiết.

Nhưng ta thử hình dung thế này:

Cõi người ta trong Truyện Kiều không đơn giản chỉ là “người ta” như Thúy Kiều, Kim Trọng, Thúy Vân, Vương Quan…. một bên, còn bên kia là cõi các sự vật như “cây quỳnh cành dao”, “dưới cầu nước chảy trong veo, bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha”. Mà trong cõi người ta ấy bao nhiêu là …hỉ, nộ, ái, ố…, nghĩa là cả mười lăm năm đoạn trường… khốn khổ làm đau đớn lòng Nguyễn Du. Không gian và thời gian, con người và tâm trạng phức tạp và kéo dài như thế…, làm sao thâu tóm vào trong một khái niệm?

Câu hỏi này đến đây thành hệ trọng.

Kant trả lời đơn giản: ta phải có một sự thống nhất của ý thức. Và ta nên đến với đoạn giải thích rất rõ ràng và hợp lý sau của ông:

“Giác tính, nói một cách tổng quát, là quan năng của những nhận thức. Những nhận thức là ở trong mối quan hệ nhất định của những biểu tượng được cho với một đối tượng. Còn đối tượng là cái đa tạp của một trực quan được cho được hợp nhất lại trong khái niệm về đối tượng. Nhưng mọi sự hợp nhất những trực quan đòi hỏi sự thống nhất của ý thức trong việc tổng hợp chúng lại. Do đó, sự thống nhất của ý thức là cái duy nhất làm cho mối quan hệ của những biểu tượng với một đối tượng, cũng như cả tính giá trị khách quan của chúng có thể có được, tức là làm cho chúng trở thành những nhận thức, và bản thân khả thể của giác tính cũng dựa vào đó. [sự thống nhất của ý thức]” (Phê phán lý tính thuần túy, Bùi Văn Nam Sơn dịch, B 137).

Diễn nôm nó ra thì kiểu như làm sao ta có thể tổng hợp mọi kinh nghiệm về… đàn bà… để có thể ứng xử với vợ ta như ứng xử với một người đàn bà? Rất đơn giản, vì mọi sự tổng hợp đó phải do chỉ một mình bản thân ý thức của ta làm lấy. Nên nó là sự THỐNG NHẤT (làm một). Nếu không có sự thống nhất làm một này của cái mà Kant gọi là THÔNG GIÁC SIÊU NGHIỆM, một cái “Tôi tư duy”, thì ta sẽ chìm đắm trong vô vàn những hình ảnh tri giác hỗn tạp, không phân biệt đâu là vợ đâu là… thư ký, đâu là vợ mình và đâu là vợ người…  Đó là ý nghĩa mấy câu sau: “Cái tôi tư duy nhất thiết phải có thể đi kèm mọi biểu tượng của tôi; bởi vì nếu không như vậy, một cái gì có thể trở thành biểu tượng trong tôi nhưng không được tôi suy tưởng; hay nói cách khác, biểu tượng ấy hoặc không thể có được hoặc ít nhất không là cái gì cả cho tôi” (B 132).

Vợ trước mắt mà không biết đó là vợ thì nguy biết chừng nào!

Hệ trọng như thế nên Kant mới kết luận mấy câu sau:

“Như vậy, sự thống nhất tổng hợp của cái đa tạp trong trực quan – được mang lại một cách tiên nghiệm – là cơ sở cho tính đồng nhất của bản thân thông giác, đi trước mọi tư duy nhất định của tôi một cách tiên nghiệm. Nhưng sự nối kết không phải nằm ngay trong những đối tượng và không thể vay mượn từ những đối tượng thong qua tri giác rồi sau đó mới được tiếp thu vào trong giác tính, mà là một công việc thiết kế riêng của giác tính vốn bản thân không gì khác hơn là quan năng để nối kết một cách tiên nghiệm và đưa cái đa tạp của những biểu tượng được cho vào trong sự thống nhất của thông giác, và nguyên tắc của sự thống nhất này là nguyên tắc tối cao trong toàn bộ nhận thức con người” (Phê phán lý tính thuần túy, Bùi Văn Nam Sơn dịch, B 135).

Tóm lại, sở dĩ Nguyễn Du có thể tổng hợp “những điều trông thấy” thành một khái niệm “cõi người ta” vì trước sau chỉ có MỘT Nguyễn Du: khóc cho Tiểu Thanh cũng là ông, khóc cho Kiều cũng là ông… và khóc cho chính mình cũng là ông.

Advertisements

Read Full Post »