Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Hai 22nd, 2011

LTS:

Đây là một bài trao đổi quan trọng ra đời ở thời điểm chuyển giao giữa giai đoạn thứ nhất và giai đoạn thứ hai trong hành trình lý thuyết của Jauss. Nói ngắn gọn, đây là lúc ông nhận được nhiều lời phê bình quan trọng, và trên cơ sở đó hiệu chỉnh các định hướng lý thuyết của mình: từ lịch sử văn học và mỹ học tiếp nhận chuyển sang vấn đề kinh nghiệm thẩm mỹ và thông diễn học văn học. Đáng chú ý là những điểm quan trọng trên đều được thể hiện trong những câu trả lời của ông.

Tôi rất ấn tượng với cách đặt câu hỏi thẳng thắn của Segers. Những câu hỏi này đều phản ánh các ý kiến phê bình đương thời đối với mỹ học tiếp nhận của Hans Robert Jauss. Có thể nói, nên cạnh bài “Nhìn lại và hướng tới” (mà tôi đã dịch một đoạn, trong blog này), đây là bài viết rất quan trọng cho những ai muốn tìm hiểu hành trình lý thuyết của Jauss.

TRAO ĐỔI VỚI HANSS ROBERT JAUSS

T.Segers đặt câu hỏi, Jauss trả lời, Timothy Bahti dịch,

Tạp chí New Literary History, Vol. 11, No. 1, Johns Hopkins University Press, 1979.

1

Hỏi:

Năm 1972 ông đi đến kết luận rằng mỹ học tiếp nhận giới thiệu một hệ hình mới cho nghiên cứu văn học. Ông có tiếp tục giữ quan điểm này không? René Wellek chẳng hạn, đã do dự và không cho rằng luôn tồn tại những nghiên cứu giống như mỹ học tiếp nhận; Manfred Nauman thì nói về một “sự dao động của con lắc” hơn là một sự chuyển đổi các hệ hình. Nói cách khác, xét về mặt hệ hình, cái gì mới mà mỹ học tiếp nhận đem đến cho nghiên cứu văn học?

Trả lời:

Cũng như trong các ngành học khác, sự chuyển đổi các hệ hình trong nghiên cứu văn học không phải là sự kiện từ trên trời rơi xuống như thể sự cách tân hoàn toàn nào đó. Khi một hệ hình mới có hiệu lực, thì hiệu lực này được đánh giá bằng những câu hỏi mới có thể đặt ra cho những vấn đề cũ, bằng việc xem xét liệu nó có thể giải quyết được chúng theo những cách mới hay không, bằng việc những vấn đề [ta] chưa biết nhờ đó trở nên sáng tỏ, và bằng việc xem xét liệu rằng, trong những trường hợp này, các phương pháp có thể được phát triển để góp vào sự phong phú của truyền thống học thuật hay không. Lịch sử nghệ thuật đã luôn tự diễn vai trò của mình xét như [nó là] một quá trình giữa tác giả, tác phẩm, và công chúng; biện chứng của sáng tạo và tiếp nhận đã luôn được trung giới thông qua sự tương tác lẫn nhau của cả hai, tức là, thông qua sự giao tiếp văn học. Theo nghĩa này, “mỹ học tiếp nhận” luôn có thể tồn tại, tức là, luôn tồn tại các nghiên cứu như mỹ học tiếp nhận, nhưng không theo cách nói của Réne Wellek. Trước khi bắt đầu thời đại lớn của chủ nghĩa duy sử, ở vào bước ngoặt từ thế kỷ 18 đến thế kỷ 19, tiếp nhận văn học đã được nhìn từ viễn tượng (perspective) của một mỹ học tác động (Wirkungsästhetik) vốn đứng trong truyền thống của tu từ học và thi học của Aristoteles, nhưng nó không được chú ý [đặt] trong những hoàn cảnh lịch sử của tác động thẩm mỹ của tác phẩm nghệ thuật. Mỹ học tác động vĩ đại cuối cùng là phê phán phán đoán thẩm mỹ của Kant. Sau đó các quan tâm nghiên cứu dao động trở lại mặt sáng tạo, như chính Manfred Nauman đã cho thấy (Poetica [1976], trang 451, và tiếp): “cảm quan chung” và sở thích thẩm mỹ kết nối với nó bị mang tiếng xấu, và mỹ học của tài năng thiên bẩm, “nghệ thuật vị nghệ thuật”, và littérature engaggé sinh ra thay cho chúng. Từ sau đó, và mãi cho đến thời đại của chúng ta, vấn đề về tác động và tiếp nhận nghệ thuật – và hiệu quả giao tiếp của kinh nghiệm thẩm mỹ đến cùng với chúng – đã không tồn tại cho đến khi nó chiếm địa vị nổi bật trong những mối quan tâm của chúng ta.

Chủ nghĩa khách quan của phương pháp ngữ văn học thế kỷ 19, mà René Wellek – với tư cách là một đại diện nổi bật nhất – vẫn còn nặng nợ, đã không thể nhận thức được một cách trọn vẹn vấn đề này, vì nó liên kết một cách đặc biệt với giá trị thẩm mỹ phi thời gian. Những học thuyết khác chẳng hạn như thần học hay luật học đã đánh bại chủ nghĩa duy sử và chủ nghĩa thực chứng giáo điều trước ngữ văn học. Ở đây, mãi cho đến nay thì vấn đề phương pháp luận của thông diễn học mới được nhìn trong sự hợp nhất bộ ba của việc hiểu, sự lý giải và sự vận dụng. Vấn đề sự vận dụng – [vì nếu] định vị theo cách khác, [nó] thiếu một sự tái cấu tạo đơn thuần về quá khứ ‘như nó là’, về sự lý giải hay sự miêu tả văn bản ‘vì mục đích riêng của nó’, và sự nỗ lực trung giới văn học quá khứ trong chân trời kinh nghiệm hiện tại của riêng ta – [nên nó] là một yêu cầu bị áp chế, và nó là nội dung thực sự của bước ngoặt tiến đến một mỹ học tiếp nhận diễn ra trong giữa những năm 60 và bằng chứng là nó đã thành công.

 

còn tiếp

Advertisements

Read Full Post »