Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Hai 10th, 2011

THI HỌC VÀ THÔNG DIỄN HỌC
(nhan đề do người dịch đặt)

Hoàng Phong Tuấn (trích dịch)

Chủ đích của các lí thuyết gia thuộc trường phái Konstanz có thể được rút ra từ một nhan đề chung đặt cho sê-ri công trình của chúng tôi: thi học thông diễn học (Poetics and Hermeneutics). Chữ xuất hiện trong sự kết hợp này chưa rõ ràng như nó nên là. Theo định nghĩa, thông diễn học là một quá trình trực tiếp tiếp cận sự xác định của nghĩa; nó yêu sách chức năng siêu nghiệm của việc hiểu, bất kể việc hiểu này phức tạp, trì hoãn, hoặc mong manh như thế nào, và sẽ, tuy theo cách được trung giới, phải đặt ra những câu hỏi về giá trị chân lý ngoài ngôn ngữ của các văn bản văn học (the extralinguistic truth value of literary texts). Thi học, từ góc độ khác, là một siêu ngôn ngữ (metalinguistic), là ngành học có tính miêu tả và có tính quy tắc đặt yêu sách cho tính nhất quán khoa học (scientific consistency). Nó thuộc về sự phân tích hình thức những thực thể ngôn ngữ xét như là những thực thể ngôn ngữ, độc lập với ý nghĩa; như một phân nhánh của ngôn ngữ học, nó xử lí những mô hình lí thuyết trước sự hiện thực hóa về mặt lịch sử của chúng (it deals with theoretical models prior to their historical realization). Theo truyền thống, thông diễn học thuộc về phạm vi thần học và từ sự tiếp nối truyền thống của phạm vi thần học trong những quy phạm lịch sử khác nhau; không giống với thi học, vốn gắn kết với sự phân loại và tương tác của những cấu trúc thi ca, thông diễn học gắn kết với nghĩa của những văn bản riêng biệt. Trong một công trình thông diễn, việc đọc tất yếu xen vào, nhưng giống như việc tính một bài toán chứng minh đại số, nó là một phương tiện để đạt đến mục đích, một phương tiện cuối cùng phải trở thành trong suốt và không cần thiết (transparent and superfluous); mục đích cuối cùng của một hoạt động đọc thành công theo tinh thần thông diễn là để gạt bỏ việc đọc hoàn tất. Nhìn chung, thật khó để trình bày việc đọc liên quan, một chút nào đó, đến thi học như thế nào. Ở đây, chúng ta sẽ vận dụng một trong những ví dụ quen thuộc nhất trong văn học: nếu, trong ghi chép Homer mô tả Achilles như một con sư tử, tôi kết luận rằng Achilles thật mạnh mẽ, thì đó là một nhận xét thông diễn; nhưng nếu như, ở góc độ khác, tôi chất vấn, với Aristotle, liệu Homer đang sử dụng một so sánh hay một ẩn dụ, thì đây là sự xem xét trong khuôn khổ thi học. Hai thao tác này có rất ít điểm chung. Tuy nhiên, rõ ràng là, từ ví dụ khó này (gọi là khó vì, qua việc lựa chọn một hình thức tu từ của ngôn từ, thực tế là ta đã tiên liệu trước câu hỏi), ta bắt buộc phải đọc văn bản dựa vào thi học để đạt đến một kết luận thông diễn. Ta phải nhận thức được rằng nó là một hình thức tu từ, nếu không như vậy thì ta sẽ hiểu nó theo cách đơn giản là Achilles thay đổi giống loài hoặc là Homer có vấn đề về mặt tâm thần. Nhưng ta cũng phải đọc nó theo cách thông diễn để “hiểu” nó như là thi học: cần phải hiểu sự dũng cảm của Achilles cũng như bản tính của anh ta để lưu ý rằng những gì diễn ra trong ngôn ngữ không thường diễn ra trong thế giới tự nhiên hay xã hội, đó là việc con sư tử có thể thay thế cho con người. Toàn bộ thí dụ được lẩy ra vội vàng này về thi học có giá trị gợi ý rằng thông diễn học và thi học vốn khác nhau và phân biệt với nhau có một lộ trình trở nên rối tung như thể thực sự chúng là vậy từ thời Aristote và trước đó. Ta có thể xem lịch sử của lí luận văn học như là những cố gắng không ngừng nhằm tháo gỡ vấn đề phức tạp này và để ghi lại những nguyên nhân thất bại để tiếp tục tháo gỡ chúng.

Lời giới thiệu của Paul de Man.
in trong: Hans-Robert Jauss, 1982, Toward an Aesthetic of Reception, Timothy Bahti dịch từ bản tiếng Đức, University of Minnesota.

Advertisements

Read Full Post »