Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Năm 3rd, 2010

HANS-GEORG GADAMER

THÔNG DIỄN HỌC KỂ TỪ GADAMER *

[…]

Hans-Georg Gadamer (1900 – 2002) có trách nhiệm cho suy tưởng của ta về thông diễn học ngày nay trong triết học đương đại vì ba lý do. Thứ nhất, Heidegger đã bỏ rơi thuật ngữ này trong suy tư thời kỳ sau của ông. Thứ hai, Sartre, chủ soái của chủ nghĩa hiện sinh, phong  trào đã phát triển một phần từ quyển Tồn tại và thời gian của Heidegger, đã không sáp nhập vào thông diễn học. Thứ ba, Gadamer, một môn sinh của Heidegger, đã phát triển một cách đặc biệt sự phân tích của Heidegger về sự hiểu từ quyển Tồn tại và thời gian trong công trình chính của ông là Chân lý và phương pháp, và gọi lý thuyết của mình là thông diễn học triết học. Gadamer đã đặt tên một cách khiêu khích những tiền cấu trúc của việc hiểu, vốn đã được Heidegger nhận diện, là “những tiên kiến”. Tuy nhiên, trong cách sử dụng của ông, những tiên kiến không chỉ là sai lầm, cũng có những tiên kiến tích cực (positive prejudices) để ta điều chỉnh việc hiểu. Ta kế thừa những tiên kiến của ta từ truyền thống của ta. Nhiệm vụ có tính chất nhận thức luận là phải phát hiện những tiên kiến tích cực này. Hiểu tất yếu là việc hiểu thông diễn (hermeneutic understanding) vì ta không thể thoát ra khỏi vòng tuần hoàn thông diễn, như Heidegger đã biện luận. Việc hiểu xảy ra như là một sự hòa trộn của cái được gọi là chân trời quá khứ của văn bản với chân trời hiện tại của người hiểu. Vấn đề trung tâm của thông diễn học, nhiệm vụ tất yếu của sự vận dụng, liên quan đến việc làm thế nào văn bản được nói trong chân trời giờ đây đã được mở rộng ra của người lý giải. Hiểu giống như một cuộc hội thoại, ở đó người lý giải phải lắng nghe và tôn trọng những quan điểm của người khác. Trong cuộc hội thoại này, những lập trường khác nhau được khảo sát, sự hiểu đúng chỉ có được khi lập trường của một người được đồng thuận trong toàn bộ những lập trường khác. Giải thích điều này xảy ra như thế nào, Gadamer phải khảo cứu vị thế bản thể học của ngôn ngữ. Ông cho rằng “Tồn tại có thể được hiểu là ngôn ngữ” (Being that can be understood is language). Ngôn ngữ, trong tồn tại tư biện (speculative being) của nó, có năng lực soi sáng và thuyết phục những người tham gia hội thoại tính chân lý của nó. Gadamer kết luận rằng việc hiểu thông diễn có thể biểu lộ và vén mở cho những chân lý mà vốn dĩ phương pháp khoa học không thể làm được.

Chương cuối cùng sẽ xét đến bốn phản bác thông diễn học triết học của Gadamer. E.D.Hirsch Jr. xác nhận rằng giá trị hiệu lực trong sự lý giải có thể đạt được bằng cách tuân theo con đường của thông diễn học triết học truyền thống. Ông không đồng thuận với yêu sách của Gadamer rằng sự hiểu liên quan một cách tất yếu với những tiên kiến và ta không thể tránh khỏi vòng tuần hoàn thông diễn. Tiêu chuẩn cho nghĩa là chủ định của tác giả. Ý nghĩa của văn bản phải được phân biệt với nghĩa của nó, nhưng Gadamer đã gắn kết chúng lại với nhau, gây ra những vấn đề cho lý thuyết của ông. Jürgen Habermas tranh luận rằng Gadamer đánh giá chưa đúng mức tư duy lý tính. Lý tính có thể phát hiện sự khởi sinh của một tiên kiến được kế thừa và từ đó làm cho nó trở nên tronh suốt (transparent). Nếu lý tính không hợp thức, người lý giải có thể phê phán nó. Theo cách này, lý tính có thể phá vỡ vòng tuần hoàn thông diễn, và do đó, một sự phê phán  ý hệ là có thể có được. Bởi vì Gadamer không thừa nhận khả thể này của lý tính, nên thông diễn học triết học không có khả năng tránh khỏi những ý hệ mà nó kế thừa (inherited ideologies). Paul Ricouer đề nghị rằng Gadamer chỉ đúng một phần và phải sáp nhập sự giải thích có tính phương pháp luận vào thông diễn học của ông nếu ông buộc phải muốn tránh chủ nghĩa tương đối. Chỉ riêng biện chứng pháp của giải thích và hiểu mới có thể đáp ứng được những yêu cầu cho việc hiểu có giá trị hiệu lực. Jacques Derrida yêu sách rằng Gadamer vẫn còn bị vướng vào ngôn ngữ và học thuyết của siêu hình học, vì ông phát biểu rằng sự lý giải đúng về một văn bản được thể nghiệm trong tình huống thông diễn về chân lý (in the hermeneutic event of truth). Derrida cho rằng ngôn ngữ chỉ quy chiếu đến ngôn ngữ và không quy chiếu đến cái gì khác được biểu đạt một cách siêu nghiệm (not to something transcendentally signified). Ta kết luận rằng thông diễn học, theo một hình thức này hay hình thức khác, sẽ còn tiếp tục bao lâu con người còn dùng ngôn ngữ để giao tiếp với nhau. Vì thông diễn học triết học của Gadamer khớp nối thành một trong những lập trường cơ bản của thông diễn học nói chung, nên nó vẫn tiếp tục có một tiếng nói quan trọng trong cuộc hội thoại về thông diễn trong tương lai.

[…]

Hoàng Phong Tuấn trích dịch từ Understanding Hermenutics, Lawrence K. Schmidt, Acumen, 2006 tr 8-9.

*Tựa do người dịch đặt.

Advertisements

Read Full Post »