Feeds:
Bài viết
Phản hồi

 

Nếu ngay lúc này có ai đó hỏi rằng “bạn đang làm gì?”, bạn sẽ trả lời, “tôi đang đọc”, và qua đó thừa nhận sự thật rằng đọc là một hoạt động, là điều gì đó bạn đang làm. Chắc không ai cho rằng hoạt động đọc có thể diễn ra trong sự thiếu vắng người đọc – làm sao bạn có thể nói về khiêu vũ tách khỏi vũ công? – nhưng điều lạ là đến lúc đưa ra những phát biểu có tính chất phân tích về thành quả cuối cùng của việc đọc (ý nghĩa hay việc hiểu), thì người đọc luôn bị bỏ quên hay không được biết tới. Quả thực, trong lịch sử văn học đương đại, người đọc đã bị “pháp chế” loại trừ hẳn hoi. Dĩ nhiên, nói thế là tôi muốn quy chiếu đến những lời tuyên bố ex cathedra [từ giảng toà. N.D] của Wimsatt và Beardsley trong tiểu luận đầy ảnh hưởng của hai ông: “Lỗi suy luận xuất phát từ cảm xúc”/“The Affective Fallacy”.

Lỗi suy luận xuất phát từ cảm xúc (a) là sự lẫn lộn giữa bài thơ và hiệu quả tác động của nó (giữa nó là gì và nó làm gì)… Lỗi này bắt đầu ở chỗ rút ra những tiêu chuẩn phê bình từ những tác động tâm lý của bài thơ và ắt sẽ kết thúc trong chủ nghĩa ấn tượng và chủ nghĩa tương đối. Kết quả (…) là chính bài thơ, như đối tượng của sự đánh giá phê bình chuyên biệt, có nguy cơ đi đến chỗ biến mất”.

Khi đúng lúc, tôi sẽ trở lại với những luận cứ này, không nhằm bác bỏ chúng cho bằng khẳng định [khuyết điểm] và tích hợp chúng; nhưng trước hết tôi muốn chứng minh sức mạnh giải thích của một phương pháp phân tích [văn bản] xem xét đầy đủ vai trò của người đọc như đơn vị trung giới tích cực, và do đó tập trung vào “những hiệu quả tác động tâm lý” của phát biểu.

(Còn tiếp, tất nhiên rồi, :) )

Hoàng Phong Tuấn tạm dịch
(từ bản tiếng Anh “On Reading” của Takeshi Morisato)

Cũng như thức ăn không thể thiếu đối với sự phát triển của cơ thể, vì sự phát triển của tâm thức, ta đừng nên ngừng việc đọc của mình, vì đọc là thức ăn nuôi dưỡng tâm hồn. Ta vẫn phải lưu tâm đến sự phát triển của tâm thức mình, từ thiếu niên cho đến tuổi lão niên, nên ta cần tiếp tục việc đọc sau khi rời ghế nhà trường, và vẫn cần tiếp tục làm việc ấy một cách chú tâm trong suốt cuộc đời mình. Những người dừng việc đọc của họ sau khi tốt nghiệp – dẫu cho cơ thể họ vẫn khỏe mạnh – họ tất sẽ bị xã hội loại bỏ vì đầu óc đã lỗi thời và suy thoái. Ở vào giữa tiến trình năng động của thời đại Minh Trị, người kiên trì tinh thần thời đại một cách lâu bền là người có hứng thú với việc đọc sách. Để theo kịp với thời đại trong suốt cuộc đời, thì một người phải có sự rèn luyện thói quen đọc sách từ sớm ở tuổi mười ba.
Hầu hết mọi người nghĩ rằng đọc là để đạt được tri thức, nhưng đọc một cách chú tâm tự nó có thể giúp rèn luyện ý chí và định hình tính cách của một người. Một số người nghĩ rằng có thể tự luyện tập để có một ý chí mạnh hơn bằng những bài tập thể lực. Tôi đồng ý rằng luyện tập thể lực sẽ tăng cường thể chất của ta, và dĩ nhiên, nó cũng có thể gián tiếp tăng cường ý chí của ta; tuy nhiên, ta không thể nói rằng bài tập thể lực trực tiếp rèn luyện ý chí của mình, nó cũng không thể được xem như – tối thiểu là trong nghĩa sâu sắc nhất của từ ngữ – sự rèn luyện đúng cách cho ý chí. Những người chỉ đơn thuần quan tâm đến các bài tập thể lực thì có thể tư duy của họ sẽ dần thô giản đi, cảm xúc của họ sẽ cùn mòn đi, và cuối cùng thì, họ trở nên hoàn toàn bất khả trong việc trải nghiệm những cảm xúc sâu sắc đến từ sự suy tư về nguyên nhân phức tạp của vạn vật. Nếu phải đối diện với vấn đề không phức tạp mấy nhưng có tầm quan trọng, thì họ chẳng mấy chốc không còn đủ nhiệt hứng để vượt bỏ khuôn khổ thói thường trong tư duy của mình, hay để tích cực vươn đến những câu trả lời của riêng mình. Thâm tâm họ thiếu đi dũng khí, và nếu họ tự ép mình cố gắng, dù là một chút nhỏ nhoi, thì họ sẽ rơi vào tình trạng kiệt quệ tinh thần. Trên thực tế, theo tôi nghĩ, vận động viên là những người thường xuyên chịu nỗi đau vì thần kinh suy nhược do các bài tập thể lực. Ngược lại, một ý chí vững vàng đích thực có thể được hình thành nên từ sức mạnh của nó khi tự nó trăn trở với những công trình phức tạp, hào hứng suy tư về những câu hỏi lớn lao, và không bao giờ ngừng nghiền ngẫm cho đến khi tìm thấy những câu trả lời cho chúng.
Nếu bạn đọc một cuốn sách, thì nên chọn văn bản phần nào thách thức trí tuệ của bạn. Nó cần phải thách thức bạn theo cách nâng con đường tâm thức của bạn lên một tầm cao mới. Dĩ nhiên, cũng hoàn toàn vô ích nếu bạn đọc một cuốn sách không thích hợp với tầm lĩnh hội của bạn. Nhưng bạn phải chọn cuốn sách nào thách thức cái giới hạn mà trong giới hạn ấy bạn đã có thể tự mình tư duy và hiểu được ý nghĩa của nó. Thường những người chỉ ăn cháo đặc thì bao tử họ sẽ ngày một yếu hơn, cũng thế, năng lực tư duy sẽ dần suy thoái nếu người ta chỉ đọc những cuốn sách dễ hiểu. Những người mất hầu hết thời gian chỉ đọc báo thường nhật và những bài viết ngắn, tôi e rằng, họ đang chịu nỗi đau vì tâm trí mục rữa dần.
Bạn phải đọc kỹ lưỡng những cuốn sách hay nhất. Bạn phải đọc đi đọc lại chúng trong khi không ngừng suy ngẫm từng chi tiết của cuốn sách. Bạn phải nỗ lực hiểu chúng cho đến mức tuyệt nhiên không còn điểm nào mơ hồ nữa. Ngay cả khi bạn nghĩ rằng mình đã hiểu đầy đủ chúng, bạn vẫn phải tự mình đặt những câu hỏi sâu hơn và xem xét chúng trở đi trở lại, luôn luôn gắng sức vượt khỏi chính mình. Rồi thì hình thức truy vấn này sẽ theo đuổi chính bạn như hình với bóng. Đọc kỹ lưỡng nghĩa là thực hiện sự truy vấn này. Theo kinh nghiệm của tôi, với những người khẳng định rằng mình đã hiểu nhiều văn bản hay có thể khái quát được ý nghĩa của chúng, ta thấy rằng hầu hết họ không có được lấy một sự hiểu nào về những văn bản này, cũng chẳng có khả năng giải thích ý nghĩa của một văn bản nào cả. Điều này cho thấy rằng những người đọc như thế thiếu đi sự phản tư đích thực và cẩn thận. Trường hợp nhà tư tưởng Khổng học lớn là Sorai, như bạn đã từng biết, kể lại việc lần đầu tiên ông đọc sách Đại học với sự cẩn trọng hết mức như thế nào.
Vì những lí do nêu trên, tôi nghĩ trước hết và trên hết bạn nên đọc những văn bản kinh điển. Bất kể chúng là của phương Đông hay phương Tây, bạn phải đọc những văn bản kinh điển. Đọc báo chí hay những bài viết nhỏ khi bạn là sinh viên thì cũng giống như ăn vặt giữa những bữa ăn chính trong ngày. Và nó sẽ chẳng có nghĩa gì nhưng lại gây hại, vì thường xuyên đọc những cuốn sách ít giá trị ắt sẽ làm xáo trộn phần nào khả năng tư duy của bạn. Như Thomas Hobbes có lần nói, “nếu tôi đọc nhiều như những người khác, thì tôi đã biết ít như họ”. Cũng thế, đọc nhiều cuốn sách khó một cách thiếu cẩn thận, thì không chỉ đem đến nhiều hậu quả có hại mà còn hạn chế bạn tự trau dồi một hứng thú đích thực trong việc đọc.
Mỗi cá nhân có trí tuệ của riêng mình, và nó khác với trí tuệ của người khác; do vậy nếu bạn có nhiều thời gian và năng lực để đọc thêm ngoài những cuốn sách trong lĩnh vực học thuật chính yếu mà bạn quan tâm, thì bạn nên đọc rộng thêm nhiều sách khác để mở mang tầm tri thức của mình. Nhưng vì chẳng ai có thể liên tục đọc những cuốn sách phức tạp, nên cũng tốt nếu bạn đọc vài cuốn sách nhằm mục đích thanh thản tâm hồn. Trong trường hợp này, bạn nên cẩn thận tham khảo người nào đó lớn tuổi hơn và thông thái hơn bạn, vì mất thời gian cho bất kỳ cuốn sách tồi nào thì cũng nguy hại như là duy trì quan hệ với người bạn xấu.

NHẢM (30/10/2015)

Mất ít nhất là 5 năm để có kiến thức cơ bản và cập nhật trong một lĩnh vực, thêm 3 năm nữa để có thể tư duy về nó, và ít nhất 3 năm nữa để sử dụng các thao tác tư duy vào cho sự khám phá. Và suốt hơn 10 năm ấy không ngừng nỗ lực chống lại những thói quen thâm căn cố đế từng được định hình trước đó.

Bất kì một sự tưởng là khám phá đều chông chênh không thể tả.

Viết ơi, tôi kính sợ ngài.

Những hình thức của các thể loại nghệ thuật không phải là độc nhất. Mà ngược lại, chúng tiến triển trên cơ sở tính xác thực của những điều kiện xã hội và lịch sử cụ thể. Đặc trưng của chúng, tính cá biệt đặc thù của chúng được xác định bằng khả năng chúng biểu tả những đặc trưng cơ bản của thời đoạn xã hội lịch sử có sẵn. Vì thế, những thể loại khác nhau sinh ra ở những giai đoạn cụ thể của sự phát triển lịch sử, chúng biến đổi hoàn toàn đặc điểm của mình (sử thi biến đổi thành tiểu thuyết), thỉnh thoảng, chúng hoàn toàn biến mất, và thỉnh thoảng, trong tiến trình lịch sử, chúng hiện ra trở lại với sự hiệu chỉnh nào đó. Georg Lukács.

“Nhưng còn việc đọc thông thường về các văn bản thông thường thì sao? Những kiểu loại nào của tính liên văn bản định vị việc đọc như thế? Những hình thức diễn ngôn và những cơ cấu thể chế nào giám sát chúng? Tôi không biết, ít nhất là không biết chi tiết về chúng”. Tony Bennett.

Không thèm dẫn Stanley Fish ra để mà phê phán, mà dẫn Jameson, một đại sư phụ mà Fish chắc chắn có ảnh hưởng, và bằng một lối văn từ tốn ngầm ẩn sự ngạo mạn, Tony Bennett rút con dao ra khỏi vết tử thương mà Fish đã cắm vào lưng mỹ học tiếp nhận. Nhưng rồi Bennett đã quay lưng đi mà không thèm chữa trị hay ít nhất là cầm máu vết tử thương ấy.

Và mỹ học tiếp nhận hấp hối trong nỗi trống trải và cô đơn tận cùng.

(Chờ xem tiếp tập sau)

Một cuốn sách có những biên giới không bao giờ rõ ràng: nó vượt quá tiêu đề, dòng đầu tiên và dấu chấm câu cuối cùng, nó vượt quá hình thể nội tại của nó, nó được lĩnh hội trong hệ thống những quy chiếu đến những cuốn sách khác, những văn bản khác và những câu văn khác: nó là điểm giao cắt trong một mạng lưới… Cuốn sách không đơn thuần là một vật mà ta nắm trong tay ta; và nó không thể nào vẫn nằm trong hình thể lập phương chữ nhật chứa đựng nó: sự hợp nhất của nó là khả biến và tương quan. Ngay khi ta nêu vấn đề về tính hợp nhất thì nó kết thúc sự tự tại của mình; nó tự biểu thị, tự kiến tạo, chỉ trên cơ sở phạm vi phức tạp của diễn ngôn. M. Foucault.

Sau đây là truyện mà Norman Holland lấy làm hình mẫu phân tích sự thỏa mãn vô thức của người đọc trong tác phẩm: Truyện kể về chàng hiệp sĩ vì “tòm tem” với một thiếu nữ nên thay vì bị xử chém thì để thoát tội chết chàng phải đi tìm câu trả lời cho câu hỏi “người phụ nữ mong muốn nhất điều gì?” Để có được câu trả lời đúng đắn vốn luôn khác nhau đối với mỗi người, chàng phải nhận lời với một bà già là thực hiện một mong muốn của bà ấy để có được câu trả lời. Sau khi nhận lời khuyến cáo rằng phụ nữ thường không nói ra điều mình mong muốn, và sau đó là sự giúp đỡ của bà già bằng cách trả lời trước những người yêu cầu rằng điều phụ nữ mong muốn nhất là phục tùng người yêu hay chồng mình, chàng hiệp sĩ đã thoát khỏi tội chết; tuy nhiên chàng phải thực hiện lời hứa, là cưới bà già xấu xí và hôi hám, người đã cho chàng câu trả lời đúng. Chàng miễn cưỡng cưới bà già và rất u sầu mỗi khi hai vợ chồng phải ngủ với nhau. Hiểu được tâm tư ấy, một hôm, người vợ già hôi hám của chàng hỏi vì sao chàng buồn. Và khi nghe được lời nói thật lòng, người vợ già ấy đã hỏi chàng rằng, chàng muốn một người phụ nữ già nhưng chung thủy dịu dàng hay một người phụ nữ trẻ đẹp nhưng đỏng đảnh và chẳng mấy thủy chung. Chàng trai trả lời rằng tùy người vợ già của anh muốn gì, vì anh hoàn toàn tin cậy ở bà. Người vợ già lập tức biến thành cô gái trẻ đẹp xinh xắn và yêu chàng trai chung thủy suốt đời. Các bác có thấy thỏa mãn điều gì không, hehe?

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 58 other followers